Veröffentlicht in oostfreesches Platt

„Nebelzeit“ …

Doak trekkt över d’ Land . . .

 

 

 Siet aacht Wääken is Krischoan nu all ünnerwäägens – to Foot ünnerwäägens – van Dörp to Dörp. Aal dat, wat he sien Eegen nöömt, dat hett he in de gröönsche Büdel verwoahrt, de över siene Schullers bummelt.

Siet aacht Wääken hett he nu all mehr keen Dakk över d’ Kopp. Siet aacht Wääken schlöppt he nu all in Buten. Dat Gras steit noch hoch un schier – up d’ Land givt dat noch keen Heubülten in de he sükk schnaas verkruupen kunn.

In de Schüüren bi de Buurnploatzen kann he stilkens nich ünnerkruupen – dor hevvt de Hunnen tüschen Düsterwarden un Mörgenlächte dat Regiment. Un de möächt Frömmden meesttieds gannich good lieden. So een utschmachtigen Landstrieker keeken see denn foaken as wat to frääten an.

Ut een van sien Büksen – twee har he man blods hat – hett een so een Bieter annerletzt de Mors rutreeten. Van dat, wat dorvan blääven is, moakt he sükk nu Plünnen för sien Footen in de Stäävels van Opa Dickermann – wiel de Stäävels hüm een heel Endji to groot sünd.

 

  Tein Joahr hett he sükk as in d’ Paradeis wäänt – in de ole Zigeunerwoagen – dor achtern in Dikkermanns Tuun – ünner de groode Nöätenboom. De Boom, de elker Haarst dat boagen Woagendakk mit siene Früchten to een lüstich Trummel mook. An de busich Doagen – wenner de Noordwest över d’ Diek störmt keem – un de Nöäten de Oosten munterholln säen. Wenn de istern Füürstää vergnööcht vöör sükk hen-schmüsterde, un mit siene Waarmte de Tabaksblöä drööchte, de an d’ Hüselband ünner de Dekk hungen.

Opa Dikkermann sörch stilkens dorför, dat – wenn dat Haarstdach wuur – een groodet Foor schwaarten Törf ünner de Woagen leech. De veerkantich Törfsoden kunn’n dat gannich verwachten, de knuffige iistern Oaben gleunich to moaken.

Wat hett he sükk hööcht un komodich föölt, in de ole hollten Woagen. De ole Woagen, de Joko vöör tein Joahr dor eenfak stoahn loaten hett, as de Seisenkeerl mit dat schwaarte Tüüchs üm Middennacht bi hüm to Visit keem, un hum in de Ewichkeit hoalt hett.

Sien Frünnd Joko ….. – he kunn gannich särgen, wo laang see sükk all kennden. He gung noch in d’ School, dor wee Joko all jümmers mit Peer un Woagen dör d’ Dörp trukken, üm Kant un Band un Kinnerklöädjis to verkoopen.

Eens Doachs wee he denn in d’ Dörp blääven. Krischoan har sükk wunnert, dat sien Peerd dat överhaupts noch kloarkräägen har, över de Hümpel vöör d’ Dörp wächtokoamen.

As wenn sükk een wat dorbi dorcht har, lüüden jüüst in disse Momang de Klokken van d’ Kaarktoorn her to een Hochtied.

Dat ole Deert vöörn in de Diessel wee blods noch een Schkaa van Peerd. De Knoaken stunn’n as Hoakens in d’ Lücht, an de een de Huut uphungen har. De Rirbens seegen ut as een groodet Waaschkbrett. Joko gung dat nich veel bäter. Man kunn hüm de Sakramenten dör de Bakkschokken pusten – so as Opa Dikkermann dat sää, as he Joko to sehn kreech. He hett de beiden denn eers richtich wäär up Stükken brocht – Joko un sien klöäterich Peerd. De ole „Schindmähre“ nööm Veehannelsmann Jöädenblood Jokos tröe Lisa, de he glieks to Peerfleesch moaken wullt har.

Achtein Sömmers – un netsoveel Winters har see Jokos Huus up Trabb hollen – un denn sowat.

In Hannes Dikkermanns Appeltuun is see denn to’n letzden Moal utspaant wurden. Veer Joahr hett see sükk in d’ Gröönland ünner de Appelbööm noch hööcht. Een Wääk vöör Joko is see vöör tein Joahr de Padd in d’ Hääven vöörrut goahn – denn dor sünd see nu liekers wäär binanner – de Twee.

 

  Wo is de tröe Lisa dat woll ankoamen – so oahn hollten Läer up de moager Knoaken? Dat ok all moal de Hoar wächschüürde, wenner Joko keen Schmoalt har, üm de Reems dormit intoschmeeren. Foaken genooch wee een drööch Knüven Brot an d’ Dach för de beiden dat eenzige Foor wäst.

Hannes Dikkermann hett de beiden denn oahn to froagen bi sükk upnoahmen. Opa Dikkermann – de meesten Lüü in d’ Dörp hullen hum för kopplastich, wiel he so een Volk bi sükk logeern leet. So een Volk, dat sükk överall blossich veeruntwintich Stünnens uphollen drüff – irgendwons dor buten vöör de Dörpen.

So een Volk, vöör dat man de Waaschk van d’ Lienen hoalen muß. Man wuß doch, wat dat för Minschen weesen – disse düsterklöärigen Bloodföötlöpers.

Bäedeln – un bi de Dörn lang de Lüü bedreegen – wat anners kunnen de doch nich.

Ochjoa – woahrsärgen un in de Steerns kieken, dat kunnen de Wiever mit dat schwaarte Hoar un de gleunigen Oogen ok noch.

Vöörsehn schull man sükk vöör dat Volk – de Dören un Fensters up Schlött hollen. Mennicheen, de keen Dören mit Schlött har, de dee sien Huus tospiekern, wenn een van de Kinners dör d’ Dörp reep: „De Zigeuners koamt!“.

Un so een Volk geev de ole Kerl bi sükk Bott. Schwienkroam säen de Lüü in d’ Dörp – un am luudsten jüüst de, de dat nödich harn.

De Börchmester stüür denn ok, glieks as de veeruntwintich Stünn’ns ovlopen weesen, de Schkandarm noa Dikkermann hen, üm Joko un sien klöäterich Peerd un Woagen ut dat Dörp to wiesen. De veeruntwintich Stünnens „Kaiserruhe“, de elker Kuntrei disse Foahrenslüü günnen muß.

So har de ole Willem dor in Potsdam dat vöör laang Tieden eenmoal to Papier brocht.

Opa Dikkermann har ünner de Bössel an Siebo Rüstmann sien kantigen Schkandarmskopp denn glieks een van sien dikke Zigaarn stoppt, un hüm oahn Doon noa de Börchmester trüchstüürt. De Gemeendroat schull sükk woagen, Joko ut dat Dörp brengen to loaten – he – Hannes Dikkermann – wüür sien Aarmenhülp an de Gemeente wächfallen loaten. Fiefhunnerd gülden Doalers – he räken jümmers noch in Doalers, liekers de „Reichsmark“ tüschentieds de Moagersüük ovlächt har – trüllerten ut sien Pinunsenschkapp elker Joahr in de Gemeendbüdel.

Denn oahn de Aarmenhülp van Hannes Dikkermann harn de Buurn un de Kooplüü in d’ Kuntrei de Schmachtlieders in d’ rundum an d’ Hals hat.

Ok dat har de ole Willem vöör een Riich van Joahren fastlächt. Dat wee noch Gesetz – ok wenn de knustige keunigliche Potsdamer Striedhammel sied nägenteinachtein bi sien Verwandschkupp – dor bi de Keunigin Wilhelminoa – in d’ schulige Oranjeland hukel.

 

  Dat gröttste Huus in d’ Dörp – de ole Föätenschmää – wee to een Aarmenhuus ümboot worden. Mennich Joahren noadem de letzde Föätenmoaker – „Böttcher“ sääen de Minschen in Düütschland buten de oostfreeschke Grens – mit Sakk un Pakk wächtrukken wee. Dreehunnerd Joahren lang harn de Dikkermanns bestich hollten Föäten langs de Woaterskant för Herings, för Ölich, för Schmoalt un för Soalt leevert.

Füfftich Föätenmoakers weesen in goode Tieden Dach för Dach ünner dat gewaltige Reitdakk togaang wäst. De groode Kaark dor tägenan kennde dat all gannich anners. Van schmörgens in d’ Schummern bit Oabends in Düstern gielden de Soagen un kawammsten de Hoamers. Foaken seech man dat Lucht van de Schienfatten bit noa Middennacht blenkern. Dat klung as Suldoaten-trummeln, wenn dat Iisen in de schwielich Mannslüüfüüsten dat blikkern Band över de Tünnen dreev.

Bit denn een tiedlang moal een Dikkermannboas vergääten har, in d’ Land to kieken. Wiel he to sien Tied to fosst mit Genever un lichtvardige Froolüü togaang wäst is. He har nich de groode „Fabrik“ in d’ Noaberkuntrei wassen sehn. De „Fabrik“ mit de neemoodschen Dampkädels as Haart van de Maschinen dor ümto – de „Fabrik, in de Mannslüü, de niks anners läert harn, un Froonslüü un Kinner, de niks anners kunnen, för een Schäät van de Doalers, de sien Föätenmoakers kräägen, teinmoal sovöäl Tünnen an een Dach tosoamenklüterten, as sien Handwaarkers in een Wääk kloarkreegen un ovleeverten.

So keem dat mit de Tied, as dat koamen muß – een Fuust har de letzde Tünnreifen över dat letzde Fatt drääven – dat letzde Spundlokk wee verpikkt, un dat Füür to’n Föäten utbrann’n wee utgoahn. Heel saacht wuur dat in dat groode Huus. De Schieven in de Fensterlokken wurden spoakerk – de Dören bleeven up d’ Schlött – un de Spinnkers, Fleddermüüs un Voagels trukken dor in.

För över twee Minschenöller full dat Huus in Schloap – net as bi Dornröschen in Grimms Vertellereen. Bit Hannes Dikkermann – in de Riech van de Hannelslüü mit disse groode Noam de söbente – een Aarmenhuus dorut moakt hett. Dat wee för dat heele Dörp wat heel Nees wäst. Sowat har dat in d’ Land noch nich gääven. De Minschen in dat Rundum üm de Kaark twiefelden denn ok an Hannes Dikkermann sien Küän. De meesten van de Dörpslüü stunnen achter de Dören un luurden up de Dach, an de Hannes Dikkermann mit noakend Mors langs de Kaark brägenklöäterich achter sien verlüstichgoahn Denken anleep.

 

  Dat Begriepen, wo riek de knüsterige Junggesäel wüggelk wee – dat hett bi de Dörpers een büld Tied un noch mehr Belääven brukt.

As de Tieden leeger wuurden, un de ole Dörpkrooch – as Krööger Knappsakk sien Goldgruuv har moal een de Utschank beteekend – tomoal Stöähn bruks, un Hannes Dikkermann de Stöähnpoahl sett’d hett, dor is dat noch nümms ingoahn.

 

De Tied wee man jüüst een halv Joahr öller worden, as Schimmelpennings Kolonioalwoarenloaden düchdich anfung to hoosten. Oahn Hannes Dikkermann sien Böstwikkels ut Doalerschiens wee de Klüterloaden över kört ov lang to een dodet Huus worden. Dor hevvt de Dörpslüü dat ok noch nich begrääpen. Eers as de Möller Windscheef heesterk an to knücheln fung – un de Flöägels van sien Möälen nich mehr so gliemich dör de Lücht flutterden – dor gung de Minschen in d’ Dörp een Lucht up. Dor seegen de eersten Hannes Dikkermann sien Schienfatthannen lüchten.

De Kösten för de neeän Seils fungen näämich all an, de Möälensteert antognaueln. Hannes Dikkermann hett de franterich Drievers van d’ Spoarkass denn flink de Tannen trukken. Dat de Drööchte in d’ Sömmer keen Frücht brocht har, kunn man doch de Möller nich in d’ Bankbook schrieven. De Teinde – de he för d’ Moalen kreech, seech denn för d’ Joahr ok eder so ut as de Schkabellnskoppen tüschen de Kaarsenbööm, de de Vöägels wächjoagen schullen.© ee 

Ewald Eden

Advertisements
Veröffentlicht in oostfreesches Platt

De Hund is wäch …

 

.

 

 

De Hund is wäch …

 

Dat wee Soaterdachnoamiddach – bi us in d’ Huus wee rein Gehüdel. Eelich wull’n wi – dat heet mien Moder, mien Froo un ikk – de Wääk so sinnich utlopen loaten. Dat wee us woll denn oaber een nich günnen.
Middachs har sükk vöör de Oabend Visit ansächt. Verwandtschkupp van de wi all laang niks van sehn har. Najoa – dor mutts mit lääven. Dat weesen joa ok heel Leeven, oaber Ruh vöör de Obend, dat seech wat anners ut.
Vöör d’ Teedrinken hevv ikk noch gau een Remmel Fleesch ut d’ Iis hoalt un in Stükken schnääden. Wiel – mien Froo wull to oabends noch wat Schlikkerlekkers trechtmoaken.
Wenneer selten Visit in d’ Huus kummt, denn moot joa ok wat rejells up de Toafel stoan. Wo sücht dat anners denn ut. De Visit kunn anners joa woll meenen, man wee knieperk. Mien Froo wull sükk up jederfall noaderhand nikks noaschnakken loaten.
Dat schull irgendwat Figelinsches ut een steenschen Förm gääven.
Ähm vöör särß wee see dormit dör.
Ikk har mi noa d’ Teedrinken noch gau up de Padd in d’ Dörp mookt, dat för de döstigen Halsgatten föör de Oabendstünnens ok genooch to drinken in d’ Huus wee. Ikk wuß joa, well dor keem, un dat de een ov anner van de Visiters sükk vöör een Buddel Genever nich baang mook.
So’n bietji Gnadderichkeit leep mi oaber doch woll över d’ Liev – dat moot ikk togääven – vanwäägen de Ruh, de ikk nu nich kreech.
Mien Froo sää mi dat ok so vöör de Kopp, as ikk wär in de Döör rinsteuster. In sowat hollt see sükk liekers nich trüch.
Moder har sükk stiekum in d’ Tuun vertrukken, un wee dor buten wat an rümklütern. Föör dat „Striepelichkeiden ut de Padd to goahn“ dor har see all jümmers een fienen Nöäs föör.
Lütt Schiko – wat mien Moders öllerhaftiges Hundje wee – de leet sükk ok nich sehn. Deerten sünd joa in sowat ok blods Minschen.
Bi mien in d’ Köäken hen un herstrumpeln stööt ikk mi mien Been ok noch an de Klapp van d’ Bakkschkapp. De har us Köäkschke oapenloaten, dat de Waarmte dorrut flüchten kunn.
Ikk futer vergrellt vöör mi hen: „wat schall de Klapp denn noch oapen – de Hitt is doch laang vergoahn“ – un nei hör mit een Kawamms to. Bäter is mien Luun dordör ok nich worden.
Mien Froo sää blossich spütz: „Roop Moder man ähm rin – wi mooten us joa ok noch een bäten ümtrekken.“
Dat hevv ikk denn joa ok doahn – un hör glieks dorbi sächt: „Breng ok de Hund mit rin.“
„De is nich bi mi,“ anter mien Moder mi. Aal fleuten un ropen un kieken brorch niks – lütt Schiko leet sükk nich sehn. Nu mussen wi dree ok noch up Hund söken andoal.
De Klokk nüdel in d’ Rundum – us Visit stunn för de Dör – wi ween noch nich ümtrukken, un de Hund harn wi ok noch nich bi d’ Steert to foaten kräägen.
Oaber wi ween joa nu dree Minschen mehr, de sööken kunnen. Jedeneen luur in aal Hörns – bi de Noabers wuur anpingelt un noafroacht – wi streeken ümto över d’ Gröönland – niks van dat brorch dat Hundje an d’ Lucht..
Dat gung van Oabendsünnenblenkern över schummerdüster bit hen noa d’ Schienfattlüchten. Wi kreegen Schiko nich to Gesiächt.
Eenzich wat dor bi rutkoamen is – ikk seet van ünnern bit boaben vull Kooschiet. Schlankwäch wee ikk in so’n weeken gröönschen Kladder van us Noaber sien Melkleeveranten utglääden un har mi moi dor in dreit.
„Nu loat us man eers ähm ringoahn un wat äten un drinken“ keem van mien Froo – „villicht is Schiko denn van sülvst allwär dor“ leep dor noch köölkoppich achteran.
Froolüü kieken bi sowat glööv ikk bäter dör. „Seech man to, dat du wäär ünner Minschen dröffst – anners moots du vernacht hier up d’ Gröönland blieven.“
Dormit wee ikk denn joa meent. Van wägen de moie Röäk, de mi anhangen dee.
Noa een halven Stünnen in d’ Achterköäken, un twee Boadballis vull Woater, kunn ikk mi sülvst wäär rüken, un wuur to de Gesellschkupp toloaten.
Ikk plannt mi in d’ Sofaekk – sett mi goaelk trecht – un kiek in twee schmachtige Hundeoogen.
Schiko gluum dör de Glasschiev van d’ Bakkschkapp. Wee he doch verrafftich noamiddachs in de waarme fleeschlüftige Bakkschkapp sprungen – un ikk mit mien luuslöpich Lääver har hüm de Klapp vöör de Nöäs togallert.
Bliedschkupp wee tomoal wäär in d’ Huus – un een moien Oabend, mit de anner Mörgen een poar veerkantige Brägen, de is dor denn ok noch bi rutkoamen.© ee

 

 

Veröffentlicht in oostfreesches Platt, Plattdeutsch

Fidi un sien Prunkstükk

Boaben bunt . . .

Fidi un sien Prunkstükk

 

Fidi wee van Huus ut Schooster – sien to Huus dat leech in dat mekkelborgsche Plattland – in Ludwigslüst. Sien Voader harn see an d‘ söämteinsten in d’ Junimoand dreeunfüfftich dodschoaten.

Van dissen Dach an gung sien Läven een annern Padd, as dat noa sien Meen’n eelich goahn schull. Studeern up een Pastersstää seet woll in sien Kopp – dat wee hüm nich vergünnt. Schooster is dorbi rutkoam’n – oaber dat is een anner Geschicht, över dat ik noch schrieven moot. Up jederfall hett dit Geböören hüm dorto brocht nägenteinhunnerdsärßunfüfftich – noa de ungarsch Variante van dat Spill – bi Nacht un Nävel mit sien groode Leevde över de gröön Grens in de Bundsrepuplik to trekken.

Irgendwonns in’n Südwesten – dat wuß he – geev dat de Bedrief Salamander. Salamander wee ok in dat anner Düütschland een Noam. Dat oaber Doon un dorwääsen leeger is, as Hörn un Hoapen – dat hemm’n he un siene Edi gau spitzkrägen. Een Schooster wee näämich bi Salamander ok blods een Schooster – un keen Paster.

So hett een Tofall hüm denn mit Minschen tohoop brocht, de ok woll nich mehr in de Kuntrei läävden, in de see hör eerste Krei doan harn, oaber de wenichstens mit hör Schnakken stükkwies de sülvige Padd gungen.

Fidi wee een plietschen Schooster – he kunn good mit Hoamer un Spiekers ümgoahn, un hett denn ümsoadelt up wat holltens. Dat har wiers ok wat mit lopen to doon – oaber man jüüst van de anner Kant – dat wee Parkett.

He bruks blossich noch leer’n, nich mehr up Footen dör sien Aarbeidslääven to goahn – up Kneen krupen wee van Stünnds an de Oart. Dat hett he so good henkrägen, dat he dat twee Joahr loater all up sien eegens Hand mook. Fidi wee so mit Liev un Seel dorbi, man kreech hüm hoast blod’s noch in Aarbeidsbüks to sehn. Dat Footdeelen moaken kunns hüm anrüüken – Liim un Hollt.

Dat keem all van binnerwendich – un dor wee he stollt up.

Anners sien Edi – dat lüttlüühaftige Edith har see ovlächt – Edi klung so noa groode Welt. Un verrafftich – so’n spierke kreech see elker Dach dorvan to foaten. Een Stää as Sekretärin wee hör tofallen, un dat Schikksoal har de Schrievdisch in d‘ Vöörkoamer van Professer Sowieso vöör hör freemoakt. De Nachten brorgen de beiden jümmers noch in de lüütji Dakkwoahnung ut de Anfangstieden to. Wiel – mit Ovlärgers planten hullen de beiden sükk trüch. Ov Fidi sükk in gewisse Momanken trüchhull, oder ov see een Sperrwark inboot har, dat schall hier nich an d’ Lucht koamen – up jederfall wee dat Läven oahn Kinner een Enn’n goaelker. Tominnst för Edi.

Wenn de Koamerdör achter hör in d’ Schlött fallen wee, kunn see hör Pelzmannel – un wat see anners noch in d’ Schkapp hangen har – utföärn. Dat de see mit sovöäl Plesäär – wenner see noa Huus henkeem, hungen noch stilkens Stükk ov wat Mannslüüoogen an hör Kleedoasch. Dat bruk see woll. Wat see nich bruken kunn, dat wee Huusholln un wat dormit anhung – oaber dat kunns joa van buten nich sehn.

Bit een bi d’ Rieten in d’ Bäed vergäten hett sük trüchtoholln. Nu hulp joa aal niks mehr – de beid harn wat ansett’d. Een Tiedlang kunns joa noch niks sehn – oaber denn seet een Kleed hier ‘n bäten stramm – een Büks kneep dor – wat schall ik jo särgen – Edi wee drachtich. Nu wee dat ok niks mehr mit de schulige Dakk-Koamer. Een grötter Woahnung muß dorher.

De wee gau utkäken – bruks blods noch dat Meubelmang henbrocht wordn. Een Föör vull mit Schappen un Dischen un aal wat noch so an lütt Kroam to so’n Huusholln hört – un twee Föör mit Kleeärwaark!

Dat harn wi flink achter us brocht.

Un denn sää Fidi – as wi oabns bi d‘ Beer seeten, heel schinant: Nu mooten ji mi noch ähm helpen, anbesten vanoabend in düstern, wi hebbt dor noch ’n bäten wat up d‘ Böän.

Tja – un dit up d‘ Böän – dat ween denn dree Föör vull Schiet. Woll duusend Tuten mit Höönerknoaken un wat anners noch anfaalt, wenn in een Huusholln nich koakt wurd. Edi har eenfach aal up d‘ Böän schmäten.

Bi dit Waark is mi kloarwurdn, dat ole Spröäkwöör nich ewich holln. Wo sächt man bi us? Boaben bunt un ünnern Strunt? Bi Edi wee dat Ünnern bunt un boaben Strunt.© ee

 

Ewald Eden

Veröffentlicht in oostfreesches Platt

Een neeän Dach …

.

Een neeän Dach …

De Steerns de lüchten hell an d’ Hääven,
net as de Süchten in us Lääven.

See tinkeln as dien blenkernd Troanen,
wenn di dien Haartblood överlöppt –
see trüllern över Wulkens Boahnen,
wiel Dach sinnich de Dach verschlöppt.

See seilen sinnich up de Grund –
dör d’ Sünnenlucht rein tinkelbunt –
hangen sülvern an Bloaden un Takken
un drüppeln ok woll in dien Nakken.

Du spöörst, dien Blood faangt an to ruusen
un lett di dör de Doagen suusen –
du weetst dat niks di hollen kann
un geist de Dach mit Höögen an.

© ee