Veröffentlicht in Ikk besinn mi, Plattdeutsch

Neues von Muttern …

.

 

Neues von Muttern …

 

Vatter – haste schonn inne Zeitung gelesen

da unten wird getzt ein großen Hafen gebaut

wat saachste wo?

aach du weißt doch da wo wir mit Tant Ella

immer inne Ferien gewesen

da wo die dat viele Sand vore Tüür

und dat salzige Wasser

für Onkel Kaal sein Geschwüür

ach jaa – Vadder scheint sich zu besinnen –

uns Oma die war doch immer voll Modder

von den Schlick da voren Deich

wat ham wir da abens inne Kneipe noch immer getrunken

dat waa doch so staak – na wat waa dat doch gleich

dat waa doch son Kööm den man anstecken tat

der brannte doch so inne Kehle

un wennste gepupst hast hat dat drei Tage lang furchbar gestunken

abber keinen hat gesaacht dat ihm wat fehle

un dat alles dat jibbed nich mehr

da stehn getzt Krane und sowat herum

dat sieht aus wie damals bei uns aufe Zeche

als der Oppa seine Staublunge gekricht

da qualmt dat getzt richtich mit den Dampferverkehr

und laut is dat durch dat Lastwagengebrumm

wenn die scheppern über die Bleche

und der Umschlach ma wieder nen Weltrekord bricht

da könn’n wir getzt nich mehr in Uurlaub zu cempen

da is dat viel schlimmer als damals im Pütt

laß uns man näächst Jahr nach Polen hintrempen

vielleicht nimmt uns nach da ja ein Kohlenzuch mit.

©ee

 

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

Een Teegeschicht . . .

tea-2107191_640

.

 

Een Teegeschicht . . .

 

’n half Joahrhunnerd is all hoast dör de Tied lopen – na – woll nich heel – oaber fiefunfüfftich moal dreehunnerdfiefunszäßtich Doagen lirgen doch all tüschen dit Beläven un vandoach. Mien Jungmannstied up Nördernee wee jüüst anlopen.

Wi kreegen in use Läärtied joa nich de Welt an Pinunsen – tein Mark in d‘ eerst Joahr – twintich in d‘ tweede un dartich in d‘ daarte. Dor kunns nich wiet mit spring’n. Also hevvt wi jung Lüü us fix noa Toaarbeid ümsehn. Wiel ikk joa nich so een heel Frömden up dat Eiland wee – mien jüngst Süster har näämich een ächten Eilänner as Keerl – is mi dat Toaarbeid finn’n nich allsto stuur fallen. Bi Melkbuur Meyer keem ikk in Nävenbihüür. Vöör mien Dennst mörgens – un in d‘ Freetied, wenn d‘ denn nödich de. Elker Mörgen üm lokk dree gung dat los mit Omoa Meyer hör oal Doamenrad. An beid Sieden hung een Melkbumm un achtern up d‘ Drachholler stunn  een Klüterkist mit Kees un Botter – un denn man los. Ikk hevv vöör Dach un Dau woll mehr Nörderneer Kökens to sehn kräägen, as mennicheen Minschke Hoar up d‘ Kopp hett. Wiel de Minschen üm de Tied joa noch Minsch sünd, hevv ikk ok een büld anner hoarbösselich Kroam to sehn krägen – dat kanns utlärgen as dat wullt, dat is woll up elker Wies recht. Well dat noch nich sülven beläävt hett, de kann nich weeten, wo moi so ’n bietji Leevde noa d‘ upstoahn is – ov wo lekker ’n heeten Grog üm Klokk veer. In still Stünn’ns loat ikk dat ov un to moal an mien binnerst Ooch vöörbilopen – un denk: Wee dat doch nochmoal so een häntigen Welt. Överall wor man in de Hüüs rinkeem – ok wenn dat man blods in d‘ Achterköken wee – stunn dor ’n Köpke Tee proat. Nä nä – dat is vandoach liekers nich mehr komodich. Pingelwoater ut d‘ Fabrik, joa – villicht ok moal een Schlukk word di anboaden. Oaber kanns dat mitnanner verglieken?  In disse Riech van Teehüüsen stunn een besünnered Huus. As so een Hukeldääken hung dat Efeu över d‘ Huus. Dor – bi Moder Dunkmann, dor kunn rinkoamen wenneer man wull – Trekkpott un Taasen keemen gannich van d‘ Disch ov.

Frömden verkeerden nich bi Omoa Dunkmann – see har keen Koamers to verhüür’n, un Kinners har see ok nich vöörtowiesen – de ween all aal dodblääven. Dat Mannsbild, wat see moal freet har, dat wee up See ovdrunken. Un so wee see blied, wenn moal Bekennden bi hör rinkeeken. Man wee noch gannich recht binnen, denn greep Stine all noa d‘ Teepott – un kunkel di de Taas vull. Dat eerst moal hevv ikk mi rein hööcht – so een moien Klöär van Teefaarf, dat wee rein wat seltens. Noa de eerste Klukk wee ikk in mien Weeten allwär twee Trää noa vöörn koamen. Omoa Dunkmann har keen Tee in d‘ Pott – bi Omoa Dunkmann geev dat Rotwiin ut Taasen. Un wat sää see – wenn man denn een bäten plietsch ut troanich Oogen luur? Drink man – mien Jung – dat is good för d‘ Blood – un ut d‘ Teepott is dat nich so schinant.©ee

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

Rökerfisch . . .

smoked-fish-411485_640

.

 

Rökerfisch . . .

 

 

As jung Kierls up dat Eiland mussen wi joa in de laang Sömmerdoagen tosehn up wekker Oart wi de Oabendstünn’ns in Stükken kreegen.

Allsto stuur is us dat wiers ni nich full’n.

Wenn de een niks wuß, denn full furs een annern in wat wi verhakkstüken kunnen.

Laangwiel wussen wi gannich wo dat Word schrääven wuur.

Bevöör dat denn Tied wuur in d’ Nüst to klautern, leeten wi aal wat wi so up d’ Liist brocht harn, bi use Frünnd Benti ovzakken.

Bent har van sien Oal de Tankstäe an d’ Hoaben övernoahmen – man kann ok woll särgen, he har een Goldgruuv arft.

Dat is hüm oaber ni in de Kopp stäägen. He bleev jümmers so as wi, de wi meest niks harn as us Tüch an d’ Liev.

Aal poar Doach de Bent rökern. Dor har he een Schlach van wäch. Smutoal un Seetung kunn wi us joa nich leisten – dat wee föör us joa feel to düür.

Oaber dat de ok heel nich nödich.

Eenmoal in d’ Wääk keemen de Hollander Kutters un leeten hör Fanggood up Nördernee trüch.

Wat van de Fischken föör de Gastenhuusköäkens nich grood genooch wee, dat kreech Bent upto.

Dat wee dat Futter föör us. Wenn he de Bifang  rökert har, denn kreegen wi een Butt ov ‘n lütten Stint woll vöör ‘n Gröschke. Dat kunn dat bi us denn noch nett lieden.

Bit wi denn noa een heeten Sömmerdach moal wäär bi Benti tosoamen seeten. Wi harn de Dach mit aal Jungs een bäten Glück hat un düchdich Schlikkergeld kräägen.

Nu kunn dat wat lieden. De Hollanders wesen jüüst dor wäst. Bentis Rökerschkapp hung vull.

Een van us har tomoal een grandiosen Idee: Rökerfischk äten – un well an meesten dorvan upkunn de wee de Boas.

Dree Beer harn wi ok woll all drunken, un so wee dor keen een de dor wat tägen har.

Nu gung dat los – de Rökerschkapp oapen un de waarme Butt leep dör us Halsgatt as niks Goodes. Wi hevvt us aal mitnanner niks doan – so bi dartich Stükk föör elker Jungkeerl wee Fieroabend. Mehr wull eefach nich andoal. Bi nümms.

Dat wee oaber ok vöör lange Joahren mien letzten Rökerfischk.

Twee Doach is us heele Drufel Jungs nich van d’ Dönnerbalken rünnerkoamen.©ee

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

Biller van domoals . . .

 

.

 

Biller van domoals . . .

 

Dat wee in de Ingangstied van de füfftiger Joahren. Wenn ikk strullen muß bruks ikk blossich van ünnern dör de Bükspiep langen – dat heet, ikk har noch körte Büksen an.

De eerste komodich laang Büks geev dat to d‘ Konfirmatschon. Dat stunn woll nargens so schrääven – oaber dat wee so. Netso drüffen de Deerns eers noa de Insächnung hör Flechten ovschnieden loaten.

Bi de Deerns hett dat – besünners in denn Tiedenwessel noa de tweede Weltkreech – mennich Troanen köäst.

Man – wat wee dat een Spillwark, wenn wi in d‘ School de Deerns, de vöör us in d’ Banken seeten, de Flechten tosoamen knütt harn.

Vöör besünners moi Hoar, dat foaken bi de Wichters bit över de Mors gung, kreegen see bi de een ov anner Hoarschnieder noch Doalers.

Meest ween dat de eersten eegen Pinunsen. Vertell dat moal een van de jung Lüü vandoach. Wenn see di nich een Vöägel wiesen denn büst d‘ noch good dorbi wächkoamen.

In disse Tied moken wi us up de Padd – Moder un ikk.

De Richtung wee wäär Oostfreesland. Jüüst so as in de Joahren bit nägenteinhunnerdtachunveertich – blods ditmoal seet ikk nich mehr in de Körf vöörn an d‘ Rad – un Moder har keen Fracht van Tee un schwaartbraanten Schlukk – üm de see trillern muß.

Ditmoal wee dat ok nich doarüm todoon Kerl un Kinner över Woater to hollen – ditmoal muß Moder hör Moder bistoahn.

Bi us in d‘ Stadthuus ween s‘ to de Tied all aal utfloagen.

Mien Süsters un Bröers fluttern up eegen Flöägels dör de Welt – mien Voader leech sied tweeunfüfftich up d’ Kaarkhoff ünner de Grund – un Oma bruks Hülp.

See har dat woll nich froacht, oaber Moder har een Nöäs dorför, wenn dat bi annern irgendwons kniepen de.

Oma har de fiefunszömzich all achter sükk, un dat wee bi hör in d‘ Huus nich mehr so, as jünger Minschen dat woll geern seecht.

Moder sää, wenn ikk hör nu nich to Hülp koam, denn kummt see verrafftich in hör eegen Schiet üm.

Oma wee een oarigen Minsch – nich dat man dat jüüst up dat eerste kieken sehn kunn – nä – oaber see har Hoar nich blods up d‘ Kopp sitten – noch mehr Hoar har see binnerwendich – up de Tann’n.

Mien Unkels un Tantens un Veddern un Kusin’n woanden tomeist in een Drufel üm hör to – see wull oaber nümms van de Aarfschliekers bi sükk hemm’n.

Nümms drüff hör in dat Huus koamen – aal wullns hör doch blossich beklauen – meen see. Un see sää dat ok luut un düdelk jeden een – ov een dat nu hören wull ov ok woll nich hören wull!

Wiel Oma hör Kinner tiedläävens so stilkens as Kapitoal un Hannelswoar ankäken hett – un hör Kinner in d‘ Huus ok woll düchdich ünner hör lieden mußt harn – gung’n de meesten Omas ole Doach krüzwies an d‘ Achtersten vöörbi.

Verstoahn kunn Mama dat ok woll – see har joa sülvst genooch ünner hör Moder läden.

De Glieven, de Oma hör Dochter in d‘ Jungwichterstied mit ‘n Füürhoaken bibrocht hett, de kanns vandoach noch bekieken.

Man – dat Elend bi hör Moder mitankieken, ov eenfach wächkieken – dat kunn see nich. Ikk hör dat noch – as wenn see dat güstern sächt hett: Dat is doch mien Moder!

Un so weesen wi wäär up Tuur noa Oostfreesland – Moder hör Rad wee boaben bi Jan Peters up d‘ Dakk fasttüddert, un wi seeten moi waarm in dat Binnerste van de schulige Onibus.

Hoagel un Rägen klöäter up dat Blikk, as wenn twintich Trummellüü togaang weesen.

De ole Diesel har woll noch so’n bäten Holtgas in d‘ Nöäs, dat hüm joahrenlang Stöän to foahren gääven har.

He schnükker un pruust un pulter vöör sükk hen – as wenn he Asthmoa har un jeder Minüt starben wull.

An dit Gedoo hett sükk oaber nümms keert – dat simuläär de Maschin all sied Joahren.

De Minschen in d’ Onibus hööchten sükk över de Waarmte, de de Maschin van denn olen Klöäterkassen ovgeev. Wenner dor ok so’n bietji Öölstoom manken wee, dat moak niks ut.

Ut tein Piepen un dree Zigaarn keem de Damp noch dorto – un denn wee d‘ hoast so as bi Oma, wenn de Schösteen nich trekken wull. Komodich waarm – heel gemütlich un mit de richtige Röäk in d‘ Lücht.

In Sandhörst wee d‘ up Schlach vöörbi mit dat moie Lääven – wi mussen utstiegen! Jan Peters jükel de anner Kant andoal.

Dat Foahrrad keem van d‘ Dakk – Kuffer un Taaschken up d‘ Rad fastmoakt – un denn man los.

Särß Kilometers to Foot noa Bernuthsfeld.

Mit dat Wäär wee dat netso, as woll in Afrikoa tüschen de Drööchtieden – dat goot as ut Emmers.

De hunnerd Meter bit an d‘ Landroat sien „Schlött“ vörbi ween wi all dörnatt.

Ikk weet nich wulaang ikk noch dorvan dröömt hevv, eemoal in so een Huus to woahnen.

Mi gung dat joa noch eenigermoaten ov – ünner mien Suldoaten Rägenkeep – oaber Moder hör moie Krimmertmannel wee noa een lütt Setji so schwoar van Nattichkeit, dat see de uttrukken hett, un up Ünnerst wiiderlopen is.

Bi Tant Schoaper in hör lüütji Klüterloaden stunn’n wi eers moal een tiedlang drööch. Ikk kreech sogoar een ächten, utwussen Köpke Tee – dat Köpke sitt in mien Besinn’n noch jümmers as een dikken Knütt mit een Schleuf.

Wi weesen joa ok keen Frömden – Moder un Tant Schoaper ween bit to d‘ Währung dör de Schwaarthannelee mitnanner verbandselt wäst. Sükkse Verbinnung’n överduren Tieden. Tominnst in Oostfreesland.

Tant Schoapers Kolonioalwoarenloaden wee de Stää wor dat Lääven van de Gemeente tosoamenleep – domoals.

Inkopen kunnen de Lüü joa noch an een büld anner Stäen. Schienfattölich – Petroleum wee dat nich – Steenköälenteerölich stunn dorup – geev dat in een wieden Ümto man blossich bi Tant Schoaper. Un well bruks keen Lucht in sien Schienfatt.

Moders dreehunnerdpunds Krimmertmannel bleev bi Schoapers to dröögen.

Harm Schoaper nööm een Kleppermannel sien eegen – up wecke Oart un Wies he an sowat heel figelinsched in disse Tied koamen wee, dat stunn dor nich anschräven – liekers, Moder muß de Rägenmannel övertrekken. Harm Schoaper sien Gummistävels kunn Moder sükk woll in ümdrein – oaber mit dree Poar Wullstrümpen övernanner kunn see dor tominnst in lopen.

Ikk har joa Gummistävels an – mien Footen de weesen drööch. Moders Schootüüchs wee dorbi sükk uptolösen. De Schoo seegen woll ut as wenn see ut Läär weesen – oaber dat wee blossich Fassade – in Russland nömden see dat in de Zarentied Potemkin sien Dörpen – de Schoo ween ut Pappmaschee. Ikk glöv, dat Hinkebeen Goebbels har de noch in d’ Welt sett.

So utstaffeert trukken wi beid wiider up Bernuthsfeld to. Vöör de särß Kilometers hevvt wi denn bold veer Stünn’ns brukt. Dat kann sükk vandoach van de jungen Lüü hoast keeneen mehr vöörstellen – van Voslapp noa Auerk een ganzen Dach ünnerwäägens.

As wi bi Oma up d’ Warf rupdreiden, wee dat all schummerdüster. Moders Moder wuß woll dat wi keemen – luuren de see oaber liekers nich up us. Niks wee mit een moi Köpke Tee un een frünnelk Moin. See leech all laang in hör Butz – see wee netso as jeder Oabend mit de Hööner up d‘ Rikk goan.

Gnadderich un granterk wee see an futern, dat wi eers so loat keemen – wi harn us woll bi d’ Lüü rümdreeven meen see.

Na – dat woahnen bi Omoa dat fung joa good an!©ee

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

De Reis’ noa Huus . . .

luggage-2020548_640

.

 

De Reis’ noa Huus . . .

 

Moders tachentichste Geburtsdach wee nich mehr wiet hen.

See mook sükk woll sied länger Tied all hör Gedankens, wat dor woll aal up hör doalkoamen wüür.

Ji moten weeten – mien Moder is hör Läävdach keen Frünnd van groote Fierderee weesen – un groot Vertelleree van dat, wat see in hör Lääven all doahn hett, de mach see gannich hörn.

See is van d’ leev Gott in de Spoar sett worden, un muß sehn dat see dor in langs keem.

So eenfach wee dat! Un so seech see dat.

Je nörder de Dach nu keem, ümso foaker leet see bi us Schnakkeree anklingen, wo benaut hör dat wee.

Wi sünd mit särß Kinner in d’ Huus. De veer Öllsten geit

dat, wat Moder beröört stilkens an d’ Mors vöörbi.

So ov so!

Anners mien jüngst Süster – de is ‘n bietji överkandidelt.

Ikk säch jümmers – de hett vergääten woar see up d’ Welt koamen is. See mutt ut aal wat dor kummt een groot Trara moaken.

Stükkwies vertell Moder mi, wat denn aal so lopen schull up ‚hör’ Dach.

 

Tachentiich Joahr dat word Minsch joa nu blods eenmoal in sie Lääven, un dor muß doch een up stoahn.

De heele Verwandschkupp ut jeder Weltenhörn har mien Süster dorto nööcht.

Een grooden Soal har see ok all hüürt – Gastenövernachtungen inschrieven loaten – un wat dor anners noch aal togehöör.

„Das komplette Catering habe ich auch schon organisieren lassen“ puust see bi elker Gelägenheit de sükk hör anbeeden de in de Lücht üm mien Moder to. See har schiens an aal Kroameree un Tüünkroameree dorcht –

blossich een Soak – de har see nich doan.

Hör Moder de har see nich froacht, wat de denn woll dorvan meen!

Un Moder har nich de Kuroasch to särgen: Hör to mien Deern – ikk will dat nich un ikk kann dat nich. Loat mi mien Geburtsdach netso begoahn, as ikk mien Lääven läävt hevv.

Dat wee de groode Bredullje.

De Uplösung wee eelich heel eenfach. Ikk hevv een groodet Mest in de Füüsten noahmen, un hevv de Knütt tweischnääden.

Söäben Doach för de „groote Dach“ bün ikk noa Moder foahren.

Oahn laang vördem hen un hertotüün’n hevv ikk hör de Dör van mien Bensinkutsch openhollen. See is instäägen – un wi beid sünd furs losjükelt.

Wat ikk vörhar, un wonehm wi up doalhullen – dat wuß see nich.

Ikk har blossich an hör sächt, see bruks sükk üm dat heele Geböören keen Sörch mehr to moaken.

See hett mi gewähren loaten. Ikk wull hör wat doon, wor see hör Läävdach van dröömt har – wat sied füfftich Joahr as een Poahl in hör Fleesch seet.

Ikk wee mit hör up de Padd in d’ Noordland – noa Nörwägen.

Mien Voader hett hör in de Kreechsjoahren disse Poahl in d’ Fleesch sett. Un dat keem so:

Voaders ole Fischdamperkruu wee in d’ Kreech schwangswies in Dennsten up een Kreechsversörgungstanker – up een Bunkerschkipp.

De Koahn wee stationeert in Stavanger.

Wiel dat Stavanger joa so grääsich wiet wäch wee – un wiel see joa een heelet Joahr nich mehr in d’ Heimoathoaben weesen, kunnen see hör Frolüü an Bord koamen loaten.

Dat hevvt see denn ok aal mitnanner doan. In de Heimoat, in Huus wee dordör liekers överall groote Uprägung.

De Familin woanden meist üm meist in de sülvige Kuntrei, un so harn de Moders sükk dat tägensiedich all reschkoapen klöärich utmoalt.

Wat een Wunner ok – in so een gräsigen Tied so een Reis!

Elker Nacht Sirenengehuul – elker Nacht mit Kind un Kägel in d’ Bunker rönnen – un denn wenkt dor tomoal vöör een körte Tied dat Paradeis.

Dor wee up Schlach in een poar Familin in de groode Kreechshoaben so een lichten Röäk van Glükk.

Kuffers wurn in de Noaberschkupp tosoamen lehnt, wat man för so een groote Reis bruks, dat wur inpakkt – wenn man överhaupts wuß, wat för so een Reis’ aal nödich wee.

Denn well van de Froonslüü wee allmoal in d’ Utland wäst?

Un glieks sowiet noa Nörden to!

So een Reis vöörbereiden, dat broch een Hoopen Waark mit sükk.

Oaber liekers – de Dach vöör de Ovreis wee koamen.

Moder har in de letzte Nacht rein keen Schloap kräägen.

Van irgendwons her har see sükk een Bezuchsschien för Kleärstoff organiseert – un föör sükk in de letzde Nachtstünn’ns noch een Sönndachskleed neit.

Mörgens üm söäben schull dat denn losgoahn. Mit de Marinetoch van us lütji Boahnhoff ut. Dat wee aal bit in de letzte Kleenichkeit utklamüsert.

De Kinner wull’n joa aal mit noa d’ Iiserboahn. De Grooten schullen dat Foahrrad mit de Kuffer schuven – un de Lütten dor in een Drufel ümto.

Üm veer Ühr wee de Nacht to Ennen. De heel Koppel Kinner waschken, antrekken, Botterbrod schmeeren – manoman, gung dat in de Köäken tokehr. De Wichters mussen joa ok noch hör laang Flechten torechtmoakt kriegen.

Een Hülpsmaid för de Huusholleree wee woll all dor – oaber doch jümmers wäär Moder hier un Moder dor.

Klokk half särß ballert dat an de Dör.

Een luudet Mannslüüorgan bölk van buten: Telegramm für Eden!

Up Schlach wee dat in d’ Huus so saacht – man kunn een Fleech an d’ Müür sitten hörn.

Well in disse Tied läävt hett, de weet wat dat Word Telegramm to de Tied meist bedüden dee.

Moder stunn mirden in d’ Köäken – in de een Hand een Schöädeldook – in de anner een Oohr van een van hör Jungs. As wenn see in Soalt goaten wee – so stief un ok so witt stunn see dor!

De Hülpsmaid har denn Postbüdel dat Kuwert ovnoahmen.

Dat düür woll fief Minüten, dat Moder sükk wär röögen kunn.

Us keem dat as een Ewichkeit vöör. Allens leep as in Zeitlupe ov.

Moder streek mit een Pellermest de Ümschlach oapen.

See wee as een Steen – blossich an dat Papier kunn man sehn, dat see innerlich trillern de.

Särßtein Oogen keeken stier up dat lüütji Stükk bruun Papier.

Jeden wuß bi sükk, wat dor nu koamen muß.

Un hoop doch, dat dor wat anners keem!

Dor keem ok wat anners – nich „Gefallen für Führer, Volk und Vaterland“ – nä, blods heel banoal: „Reise nicht antreten – bin dienstlich verhindert – Hermann“!

Nümms sä een Word – nur bi Moder in de Oogen, dor blenker dat.

Un tomoal leepen in twee Sporen Troanen över hör Gesicht – dat wull rein gannich wäär uphollen.

Sächt hett see niks, oaber ikk denk vandoach noch mennichmoal, wo dat woll in hör Haart utsehn hett.

Aal wussen see blossich: Voader is nich dod!

Wat denn in us Moder stürven is, as see een Wääk loater van de anner Froonslüüd to weeten krägen hett, dat Voaders dennstliched Doon hellerder Hoar har un een Kleed över sieden Strümpen anhar, dat hevvt wi domoals noch nich weeten kunnt. Kiek – un sied disse Tied seet de Poahl in Moders Fleesch.

See hett mi foaken van hör Droom vertellt: Eenmoal in hör Lääven much see doch Nörwägen sehn.

Un nu – to hör tachentichsten Geburtsdach wee dat sowiet!

Wi wullen de Droom lääven – dat heet, ikk wull hör de Droom lääven loaten.

Een wunnerboare Reis. Van Düsseldörp dwarß dör Westfoalen, dör de Lünbörger Heid, de groode Hambörger Hoaben ankieken – un denn liek ut noa Nörden to.

Moder is dat nich as Autofoahrt ankoamen – nä, see schwääf glöv ikk över dat Land.

See hett mi ünnerwägens nich eenmoal dornoa froacht, wor dat denn hengung. See wuß dat woll.

 As wi oabends an Jütlands Spitz över dat schwaarte, kabbelige Woater keeken, dor frooch see mi blods: „Licht dor achtern mien Droom?“.

Ikk kunn blossich nikoppen un denken, mörgen froo büst du in dien Droom – in Nörwägen.

De neeä Dach wee dartich Minüten old, as wi spöörden dat dat Fastland achterut bleev. Achtein Stünn’ns ünnerwäägens – Moder har eelich schloapen mußt as een Ülk.

Oaber nä – see wee so frischk un so woak as neegeboren.

Mörgens üm särß is see denn noa över füfftich Joahren Gedankenreis in hör Droomland ankoamen.

Wi ween noch keen fief Minüten van Bord, dor hevvt wi us ankääken un beid tomoal sächt: „Wi sünd in Huus!“.

Sowat beläävt man jümmers blods eenmoal in sien Lääven.

Wi hevvt de heele eerste Dach sääten un Koarten schrääven – an aal de Geburtsdachsgasten, de mien Süster all nööcht har.

Dat see sükk nich vergäävens up de Padd noa de groode Fier van mien Moders tachentichsten Geburtsdach moken.

De Gasten hevvt dat aal mitanner good verstoahn kunnt – blossich mien överkandidelt Süster, de hett dree Joahr nich mehr mit mi schnakkt.

Köänt ji verstoahn, woarüm dat nich?

 

ewaldeden©

.

 

mill-1835162_640

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

Der Erwachsenen Trugschluss …

portrayal-72265_640

 

.

Der Erwachsenen Trugschluss …

Die Großen denken ich bin noch zu klein
und versteh’ nicht was sie auf Platt sich erzählen –
drum hauen sie immer kräftig rein
und geben nicht Acht beim Worte auswählen.
Ikk sitt denn in d’ Hörn
un tüdel wat mit mien Puppen torecht –
doch mien Kopp de leustert noa achtern un vöörn,
un wat dor so sächt word, dat is gannich schlecht.
So weiß ich denn schon oft Tage voraus –
die anderen die wundern sich immer –
was geschieht und was nicht in unserem Haus,
und verkriech mich, wenn’s sein muß, im Dachbodenzimmer.
Mien Opa de hett woll all Oahnung van dat –
he kikkt mi nämich foaker plietsch an,
wenn ikk üm sien Beenen striek as us Katt –
ikk denk mi he weet,
dat ikk dat meeste Särgen all inwesseln kann.© ee


ewaldeden

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

De Rägensbörger Ludwich …

.

 

De Rägensbörger Ludwich …

 

So schidderkgries as dat in Dutten lirgende Ümto üm de Ünnerstand in de Ruinen van Stalingroad, so schedderichgries is ok de Hääven över Russland an dissen Mörgen an d’ nägenuntwintichsten Jänner dreeunveertich.

De Stoalinörgeln van de anner Kant hevvt vöör een poar Minüten upholln to jaueln un zirsen. Van Oabends schummerdüster bit hen noa Mörgens in de Lächte speelen see sied Doagen – ov sünd dat all Wääken – Nachten föör Nachten de sülvige Melodei.

Jüüst hett dat huulen un dat glieks drup dönnernde Kroaken van Oosten her uphollen, denn sett dat eenmoal Lüchthoaln loater van de Süüderkant wäär in üm denn van dor noa Westen un Nörden wiedertotrekken.

De roden Kanonenscheeters teeknen so Nacht föör Nacht een schuurich Bild van de Windroos in de Koppen van de wenigen düütschen Suldoaten, de van de vöörtieds glorrieke särßte Armee överbleeven sünd van de Veelen, de van de Naziverbräkers in Düütschland in de Kriech dreeven worden sünd, üm löägenshaftich Bott föör dat eegen Volk to winnen.

Dat sünd nu blods noch de blengerigen Knoaken van dat vöörtieds so fette Schwien Wehrmacht, de dor in d’ Kädel van Stalingroad dorup wachten, dat see massakreert worden. Netso as de Düütschen dat mit de moakt hemmen, de nu up hör doal koamt.

Föör de poar Suldoaten givt dat keen Vörgels mehr – un all gannskeen Retuur. Föör hör givt dat blods noch een wachten up dat Ennen und trillern wat denn kummt.

De Inpietscher föör de Endsiech, de hevvt sükk vöörtieds all ovsett – as dat noch gung – ov see köänt in de mestenschkarpe Koal un in d’ Ansehn van de nich mehr to tellenden Liekenbargen ok niks mehr särgen.

Jeden van de Mannslüü mit de pottgries Gesichten in de schidderken un kladderken Wehrmachtsuniförmen säänt sükk all de Nachten dissen Momang her, wenner de Kanonenlarm üm hör to van een Minüt up de anner stillhollt.

Denn köänt see föör een poarmoal Oogenblenkern versööken, de Koal wat tägentoholln – de Iiseskoal de hör Knoaken jümmers langer fasthollt.

Wo laang hevvt see all niks mehr van achtern ut de Etapp leevert kräägen – söben Doach … twee Wääken … dree Wääken?

De Tied verschwemmt in d’ Besinnen van de Mannlüü to een doakerken Mengsel mit steenhaartsche Knüben dortüschen – wenner hör „istern Ratschon“ in jümmer lütger Deelen tosoamenstukt ward.

De Tied früsst to een blöderken Steen, wenner irgendwons een spierke Freud hochkummt över mannslos worden Äteree – wenner wäär een van de Kameroaden dodblääven is.

Eenzich de Leutnant mit sien över Nacht witt worden Hoar – aal nöömen see de alltieds bedachtige un besunnen Ludwich ut de Regensbörger Auen blods Herr Leutnant – de leet ni ok nur een Word van Trechtwiesung hörn, wenner een van sien Lüü moal wäär föör een poar Minüten vöör Schmacht un Vertwieflung de Zivilisatschon verlüstich gung.

Ovwoll up sien kladderichs Uniförm all laang keen Rangteeken mehr to kenn weesen, wee hum nich de Respekt un dat Vertroon van sien Lüü verlüstich goahn.

As een van de Öllsten in de tosoamenschmääten un överblääven Hoopen läch he an dissen Mörgen sien Fuuk mit dat Hüselband föör dat linker Ohr – de faste Bügel leech irgendwons wiet buten vöör de doode Stadd – bi de Siet, bevöör he de beid Jüngsten van d’ Restkompanie, de in hör ovschlääten Sömmertüüchs vöör Koal – ov wee dat de Baang vöör dat, wat dor in de tokoamen Stünn’n up hör doalkoamen wüür – vöör sükk hentrillerten, sien Arms üm de Schullern läch.

Net as een Voader, de sien Kinner in Schuul hollen will – schoot dat Jupp – een oldgedeenten Feldsuldoaten ut dat hannöversche Göttingen dör sien Sinnen.

Un eder Jupp dissed Denken in sien iisfasten Bräägen wäär updauen kann, löpt in de Kaarkhoffsruh, de över de dode Stadd mit de brennerken Hüüs un över de Stroaten mit de Inschlachkuulen van de Granoaten licht, de Stiäm van Ludwich de Leutnant, de sükk woll een bietji kraberg, oaber doch as dat fredelke Gesumm van komodich Hummeln in de Sömmerheid, dor wiet wäch to Huus, anhört.

Ludi vertellt van zoartlinnen Vöörjoahrsdoagen un de Gröönte mit de wilgen Bloomen an de bajuwarischen Woaterpooln. Een Veerrieger van de jung Keerl de siene Leevste verloren hett, de singt he sogoar.

Jedeneen kann in de Oogen van de anner sehn, dat de ok heel wiet wäch is mit sien Föölen – heel wiet wäch in de Heimoat bi siene Leevsten. Föör een körten Sett hevvt see dat blöderk üm sükk to un de Dod vöör de Oogen vergääten. Föör een körten Sett hevvt see de brannende Koal un de kniepende Schmacht ut hör Föölen un Weeten utschloaten. Föör een poar Droomminüten lang hevvt see de Dodenwööste üm sükk to ut de Oogen verloren.

Disse Minüten van d’ Wiesers up de tikkernde Schikksoalsklokk hett föör de Rode Armee rekkt, üm een Schlußsträäk to trekken – hett hör rekkt, üm ünner de gleunich Kädel van Stalingroad dat Füür uttomoaken.

.As de erbarmungswürdige Hopen ünnern in dat schwaarte Kellerlokk van hör Denkensreis noa to Huus wäär in de griese Trümmermörgen trüch is, kieken see in d’ Rundum blods noch in de Öäpnungen van een büld mattdüster russisch Scheetisens.

Ovwoll in de Gesichten ünner de rode Stern an de Mütz niks to kennen is, faalt doch keen eenzigen Schöät.

De Kameroaden mit de Mongolengesichten helpen hör sogoar noch hoast frünnelk dorbi ut dat Lokk to klautern..

As see aal mitnanner boaben ankoamen sünd mooten see oaber doch mit hochtillt Aarms vöör de annern hör Püsters herlopen.

In de Stünn’n as de Dach de gröttste Lächte van sien minn Tied, de he in disse Doagen hett, to foat kricht, finn’n see sükk mirdenmanken van Duusenden annern gefangennoamen Suldoatens ut disse Frontdeel up een pultrich Ackergrund so up de bloote Eer in de Nöächte van een verloaten Buurendörp, wor van de Hüüs blods noch brannerich Müürwarkresten to sehn sünd. Hier blieven see nu twee Doach un dree Nachten oahn Äten un Drinken to loagern. Schnee un Iis mooten in disse sßärstich Stünn’s herhollen, üm de Dörst un de Schmacht nich to een gräsich Deert worden to loaten, dat dat Blood van de eegen Kameroadens suppt und dat Minschenfleesch frätt.

Wiel man hör aal hör Soaken – ok de, de niks mit de Kreech, sünners blods wat mit Minsch weesen to doon harn, wächnoamen hett, hett ok nümms keen Klokk mehr un see weeten nichmoal wu loat dat in de Tied is.

So moot dat wääsen wenn een dod is, sächt noa een Ewichkeit de Göttinger Josef to sien Leutnant Ludwich – de Dod hett ok keen Tied. Schiet wat up de Klokken – wat bruken wie een Klokk – de harn wie joa su nich äten kunnt. Mit disse Worden schlutt he de “Ansproak an mien Volk” so as he dor noch achteranstüürt, bevöör he sien Kusen mit heeten Schmacht as een Wulf in dat in de labbrige Kohlstrunkenszopp inweekte Steenbrod schleit. Noa dree Doagen bi dartich Groad ünner Iis un keen Dakk över d’ Kopp is dat dat eerste waarme Äten.

See hevvt de blikkern Potten noch gannich recht los, as dat all heet, Dawai, Dawai … Marsch, Marsch …

Nu is dat ok allwäär vöörbi – hier kunnen se in de dree Doagen hör Knoaken tominnst een bäten Ruh tokoamen loaten, oahn stilkens lustern to mooten, ov dor wat dör de Lücht suust kummt, wat Dod un Verdarben in sükk hett.

In de nächste Doagen trekkt sükk nu in schidderk Feldgries een Schlaang oahn vöörn un achtern över de russisch Eer dorhen. Noa Süüdoosten to – jümmer noa Süüdoosten to. Dat dat noa Süüdoosten geit, dat weeten de as läävend Froachteekens dör d’ Land schlurenden Elendsgestalten van Leutnant Ludwich – de hett schiens een Droaht noa boaben ton Hääven.

Nümms dröfft wall sien Stää in de Schlaang verloaten – un dat will ok woll nümms, wiel de Moot und de Kraft dorföör gannich mehr dor is – oaber gediegen is dat – de Regensbörger Ludwich düükt överall bi de Kameroaden up, de man jüüst noch de Kopp boaben hollen köänt un moakt hör Moot – un givt hör verrafftich ok noch Äteree van siens ov, wor man hüm doch sülben all dat hillige ‚us Voader’ dör de Bakkschokken bloasen kann.

Nümms van de Uppassers mit de Scheetisens in d’ Füüsten kricht wat dorvan mit – dat schient hoast so, as wenn de Regensbörger Ludwich so unsichtboar as een Engel is.

Noa geföölde duusend Doagen dör Schnee un Iis ringelt sükk de feldgries Schlaang in Betekowka. Een van de Mannslüü, de een spierke kyrillisch lääsen kunn, de har dit Weeten üm de Noam as Schiethuussärgen in Ümloop brocht.

Hier in Betetowka kunnen de Minschen van ok blods een spierke Örnung niks spöärn. De Bolschewikibüppersten ween up soveele Plennys ut disse Frontabschnitt nich gefoat un nich inricht. See harn woll eder dormit rääkend, dat hör Lüü veel mehr van de Germanskis – van de Kreechsverbrääkers ünnerwäägens dodschoaten harn.

Van aal wat Minsch sükk blods denken kunn wee nich genuch dor – tominnst nich föör de verhassten Plennys – blods van eens – van eens wee genuch dor – van Mangel an dat wat Minsch ton överlääven bruken deit un an Krankheiten un Süken, de sükk bi Minschen, de in sükkse schroaren Tostänne vegetieren mooten sükk verdannt flink breetmoaken.

Jedeneen wee blied, wenner he verlächt wuur – un sett n’türchlich allns dran, wat he in disse Loach dransetten kunn, üm wächtokoamen. In irgendeen anner Loager – oaber blods wäch van dor. Up Düür tüschen aal de minschlichen Wrakks mit Typhus, Ruhr un Cholera lääven to mooten dat wee all een lebennigen Dod.

De Leutnant un de Göttinger Jupp de harn dat Glükk. Dör dat goodsärgen .van een russisch Doktersch, de de Göttinger Jupp bi aal dat Elend in hör Doktorschkoamer een spierke Freud moakt hett.

An d’ darteinsten Märt seeten see Middachs up de noakend hollten Footdeel van een Veewaggon föör de Transport noa Wolsk.

300 Kilometers Iisenboahnfoahrt leegen vöör de Minschen in de oapen Frachtwoagens. 300 Kilometer bi veertich Groad ünner Iis – oahn Strohsakk – oahn Schiethuus – blods mit een poar Bummen vull Woater, dat glieks stief wee, nettegroad see dat ut een Pütt hoalt harn – un mit föör elker Minsch twee Knüben Brod.

Föör de meesten wee dat een Reis in de Dod, de de een büld van de Mannslüü in de söäben Doach ünnerwäängs all to sükk hoalt hett.

De Leutnant schull noa Gotts Meenen woll nich so schofelich van de Welt goahn, as aal de annern, de up de Foahrt eenfach ut de Waggons noa buten schmääten worden sünd – un de keen Gravstää mehr bruksen, denn in de russische Wiede blivt keen Stükkji Fleeschk un keen Knoaken eenfach so lirgen.

.An d’ twintichsten Määrt is de Toch in Wolsk ankoamen. De Heergott hett de Leutnant mit de Hülp van d’ Göttinger Jupp noch sien “Golgatha” bestiegen loaten, um hüm up de Höächte van vöör dat Loagerdoor – un bevöör he dor de irdisch Düvelssoal to sehn kreech – fredelk to sükk in de Ewichkeit hoalt hett. De Heergott was in disse Momang sien Seel gnädich.

.

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

Düwelswaark.

flowers-291902_640

.

Düwelswaark.

 

Dree moal har see us dissen Sömmer all bi us Öllern schwaart moakt, dat wi bi hör in d‘ Tuun weesen to klauen. Wi – de wi doch aal unschüllich as witte Engels weesen. Vöör us annern is dat nich so haart ovgoahn , wiel – us Öllern de meenen woll stilkens, dat de Frücht bäter in us Pans uphoaben weesen, as wenn Linoa Knieptaang de Appels un Beern an de Grund verkoamen leet. Alleen de beid Spiekermanns – us Schoolfrünnen  Geerd un Renko – de harn in Huus tweemoal een düchdich Loach Hau kräägen.

Voader Spiekermann wee näämich van Natur ut all een futerigen – un suupen de he ok as een Enter – un denn noch dat Mallör, dat dat lütji Huus – wor de Spiekermanns in woanden – van Linoa Knieptaang hüürt wee.

Dat seet us man bannich hoch in d‘ Kopp. Bi elker Schlach up de Mors van Gerd un Renko full us wat Neeäs in, wat man mit Linoa Knieptaang moaken muß.

Dat weesen n’türlich blods Gedankens in us Köpp – un de leev Gott wuß dat ok – ober so heel leet us dat joa nich mehr los.

Een poar Wäken loater keem us woll van boaben ut de Hääven son bääten Hülp to hülp. Dat wee de Tied, dat suure Kaarsen un Mirabellen riep an de Bööm hungen. Geerd un Renkos Moder schull annern Dach bi Linoa Knieptaang helpen de Frücht to plükken – de Olsch wull inkoaken.

In een Tied van Minüten stunn use Ploan fast.

Linoa Knieptaang de glööv näämich över de Moaten an Spökenkiekeree. See hung dat Koartenlärgen un Wiessoagen an. Dat wussen wi. Wat hör dor so inschüünt wor, dor geev see een büld up.

Un wi gääven een büld up us Kinnerverstand.

Wi deelden us in enkelt Parten. Een poar van us speelden de heele Noamiddach an d‘ Vöörkantssied van Linoa Knieptaangs Huus. See har woll groode Sörch, dat us de beid Augustappelbööm, de in d’ Vöörtuun stunnenn, in d‘ Ooch seeten, un hett de Sandpadd de heele noamiddach nich een Minüt ut de Oogen loaten.

De Augustappels sünd denn ok aal moi an de Bööm hangen blääven – un de Knieptaang hett sükk säker hööcht, dat see us Kinner dat Klauen versollten har.

See har oaber in de Tied man bäter Koarten lächt – villicht harn de hör sächt, dat see man ähm noa achtern in hör Tuun kieken schull.

Dor harn in de Tied as see hör Oogen up de Augustappels har näämich fief fixe Jungs sükk de moi halfwussen Mirabellen un Kaarsenbööm vöörnoamen.

De Mirabellen ween use Beute – un de Kaarsen de  hungen an Ennen van us Doon in Büngeln moi verdeelt in de Mirabellenboom. Dat wee een düchdich Stükk Waark för us wäst.

Anner mörgen stunn Linoa Knieptaang denn Klokk aacht in d‘ Tuun un wull Kaarsen plükken.

As so een sollten Steen stunn see dor vöör de Bööm – dor har  de Schwaarte mit de Peerfoot sien Hannen in d’ Spill – Kaarsen an d’ Mirabellenboom.

See hett de beid Bööm nie nichwäär anfoat – un vertellt hett see ok keen Minsch wat van dat Düwelswaark.

Wi Kinners harn woll aal mitnanner een poar Doach Schieteree van us Mirabellenorgie, oaber dat wee us de Soak wiers wert wäst. © ee

.

 

mirabelle-plum-tree-1498886_640

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

De Welt dör de Tieden up Platt …

radio-476447_640

.

 

De Welt dör de Tieden up Platt …

een düütschen Olldach van fiefunveertich an

 

Ikk wee joa man de lüttste van mien Ollen hör Kinners, denn Jüngsten bi us in d‘ Huus. Wenneer ikk mit us Moder ünnerwägens, ov mit Moder in Huus wee, denn wee dat föör mi meisttieds een moied Lääven. Denn har ikk niks uttostoahn an Stiepelichkeiten van mien ölleren Süsters un  Broers.

Wenneer Moder oaber alleen up Tuur to hamstern, verkopen ov vertuschken wee, denn hevv ikk belääven kunnt, wat dat heet, een Annern ünner Annern to weesen.

Wenn Moder mi wägen irgendeen Bewennt in Huus loaten muß – wat joa all foaker moal vöörkeem – denn mussen see sükk joa mit mi befoaten, hör anner Kinners.

See kunnen denn nich elker hör eegen Padd goahn, wiel see joa so een lütten Schietbüdel an de Beenen bummeln harn, wat joa to aal Elend ok noch hör Broer wee.

Mien Moder hett in hör loatere Joahren – wenneer de Schnakk moal  dorup keem –  woll jümmers sächt, dat ünner hör Kinner jümmers een heel grooden Eenichkeit wäst is.

Dat sää see oaber blossich, wiel see mit de Woahrheit nümms säär doon wull. Villicht wull see sükk ok blods sülven nich ingestoahn, dat dat in hör eegen Famili netso eegensüchtich un füünsch hergung, as in de meist anner Familin bi us in d‘ Kuntrei ok.

Mien Süsters un Broers de kunnen sükk näämich aalmitnanner van Lütt ov an heel nich utstoahn. Wat de Een sien Krei wee, dat wee de Anner sien Uul. Dat een moal ut Goodheit wat föör de anner doan hett, dat wee denn wat heel seltens.

Meist mook dat joa ok niks ut – dat wee joa överall bi us in Huus un in Buten Bott genuch – see kunnen sükk joa fiegelinsch aal mitnanner ut d‘ Padd goahn.

In de Joahren, bit ikk noa de School henkeem, hevv ikk ünner de Grooten een büld uttostoahn hat.

Leevde ünner Süsters un Broers hevv ikk bit vandoach in mien Famili nich kennenliert. De hevvt jümmers tosehn, dat see wat in hör eegen Büngel kreegen. De Hals hevvt see bit vandoach ov harn see bit to hör Ovlääven ni nich vullkrägen, un wenn dat noch soveel wee, wat see dorinschoaven hevvt.

Ikk hevv dat nie verstoahn kunnt. Sünners nich, dat nümms van mien Süsters un Broers ok blods eenmoal noa us Moder kääken hett – nichmoal as see all düchdich Süük wee, un denn Upletzt in mien Aarms inschloapen is.

Mit dat, wat ikk dor nu jüüst vertellt hevv, bün ikk in de Tied van Vandoach rinstappt, wat ikk eelich noch gannich wull. Oaber dat wat ikk van Vandoagen vertellt hevv, dat hett siene Wuddels in de toennengoahnde Kreechstied un in de eerste Joahren dornoa.

Ikk hevv mien ‘Voader’ joa blods as een süüken, elennigen Kerl kennenliert.

De lange Kreechsjoahren harn de Minschen joa aal wat wächnoahmen. Milljonen van Minschen dat Lääven, anner Milljonen un Oabermilljonen hör Familin, hör Tohuus ov hör Dakk över d‘ Kopp.

Armeen van Suldoaten hett de verloren Kreech dat Lääven noahmen – un wenneer see dat bietji Lääven behollen harn, denn hett he hör glieks noaderhand de Freeheit noahmen – see mussen de Voaderlandsche Dankboarkeit denn in de Wieden van Sibirien bi Woater un Kohlszopp ovknoien.

Denn  gröttsten Deel is denn dorbi ok noch  ümkoamen, un licht noch irgendwons in dat wiede iisige Land bediekt.

As de Irrsinn denn een Ennen funnen har har mien Voader, as he van Bord no Huus to keem, TBC in sien Lüngers sitten. Netso as een büld anner Mannslüüd to de Tied ok. Schwindsüük wur dat domoals in d‘ Volk nöömt.

Dit Benöömen dat schall ikk woll ni nich vergääten, denn dat Word wur us foaken genooch up de Stroaten achteranropen, un nich blods van anner Kinnergood.

Ok utwussen Lüü wesen sükk dorto nich to schkoa. Sünners wenn see in wiederwäch Düütsch Gauen upwussen un katholsch wesen.

Dorbi weesen de Familin mit een Tuberkulosen in hör Mirden tomeist veel bäter up Stükken un in Riech as de annern. Bi blods een Tuberkelsüüken in d‘ Huus muß de heele Familie näämich aal veer Wäken up d‘ Gesundheitsamt vörstellich warden, üm dat de Doktersch kieken kunnen, ov sükk ok nümms bi denn Süüken anstoaken har.

So mook us Moder sükk aal dartich Doagen, mit us Drufel Kinner as son Steert achter sükk an, to Foot up de Padd in d‘ Staddje.

Noa d‘ „Robert-Koch-Huus“ hen, dor bi Rudi Karstadt sien Koopmannsloaden tägenover.

Dor stunnen in düster Koamern de heele Gerätschkuppen, mit de man de Minschen denn dörlüchten dee. Un wenn de Dokterschen denn ok blods een lütten Schkaa up de Lüngerflöägels sehn harn, denn wur man in een annern düstern Koamer glieks rönscht. Dat geev denn jümmers so gruselige schwaart/witte Biller, de de Dokterschen denn stilkens vöör een Lucht hullen un sükk dat een Tiedlang bekeeken, as wenn dat Dürers Albrecht moalt har.

 

De eerste Tied noa d‘ Kreechsennen geev dat noch keen Onibus bit to us noa buten, un de tweede Tied noa d‘ Kreech har us Moder keen Pennings föör de Billjetten in hör Knipke. So mussen wi lopen, denn Lopen dat kunnen wi good.

Dat Mitnannerutkoamen bi us in Karteer tüschen de Minschen mit Platt as Sproak un de van annerwonsher, dat wee van der eerste Stünnen an su nich dat Bestige.

De Minschen van hier und de Minschen van dor, de wesen van Huus ut woll meist „to anners“.  See harn nich de glieke „Küan“ in d‘ Kopp, as mien Opa jümmers sää, wenneer dat moal irgendwons wäär tüschen de Noabers düchdich kroakt har.

Irgendwat pass dor näämich eenfach nich in de Olldachsgesellschkupp tüschen van hier un van dor.

Dat nu oaber nich Een in dat Denken indüükt, dat ikk mit mien Särgen de Minschen an d‘ Brett spieker, de in de letzte Kreechsdoagen üm hör un üm dat Lääven van hör Kinner sowiet lopen sünd as hör Footen hör droagen hevvt.

Ikk meen mit keen Word de Minschen de flüchten goahn mussen – de hör Tohuus. de hör Wohnploatz verloaten mussen, wiel hör Voaderland van een büld Minschen to een Mörderland ümdreit worden is.

Ne … de meen ikk wiers nich. De weesen näämich eenfach blied un dankboar föör jeden Knüven Brot un föör jedet Dakk över de Kopp – ok wenneer dat noch so scheddrich un lüütji wäst is.

Ikk meen veelmehr de, de in de Vöörkreechstied van överall un ut elker grootdüütsch Hörns as Waarker föör de Kreechsmaschineree un de Scheepenboeree noa Kaisershoaben an de Woaterskant verschoaben worden sünd. Disse Part Frömmden un de Minschen van hier – dat wee dat Gemengsel, wat sükk nich mitnanner verdroagen hett.

Tominnst de Ollen nich, denn bi us Kinners un bi dat Junggood, wat jüüst anfung sülven to freeän, dor wee dat meist üm meist anners. Wi sünd denn noch tosoamenwussen – bi de Ollen gung dat oaber schiens nich mehr.

De halvwussenen Jungkeerls un Maiden hevvt mitnanner in schulich Hörns versöcht to weeten to kriegen, wor dat Killern in hör Liev an fastmoakt wee, un wi Lütten, föör de use Welt noch ut Kinner un Ollen un noch nich ut Jungs un Deerns tosoamensett wee, wi seeten aal mitnanner up de Tuungrund, ov hukelden an de Schlootskanten un ween an Schietkleien wat dat Tüüchs blods hergeev.

Dat Tüüchs, wat wi denn dorbi an d‘ Liev harn, dat seech denn meist ok dornoa ut. Us mook dat liekers niks ut, ok wenn us Öllern dat mennichmoal säker ok suur genooch upstödt is. Wi hevvt in Huus ni nich Schellens dorföör kräägen (bit up eenmoal, dor har mien jüngsten Süster dat oaber ok wüggelk een spierke överdreeven mit dat „hör Tüüchs schidderk moaken“).

Annersrüm wur dat denn all eder een Schoo ton antotrekken. Wenn de een ov anner ut us Frünnenkring ut de Noaberschkupp sükk moal wäär nich mit sien scheddrige ov ok woll tweirääten Kledoasch noa sien Tohuus hentroo, wiel hüm dor – su säker as dat letzde Word in de Kaark – van Voader ov Moder een düchtigen Loach Hau verwachten dee, denn wee de Anlopstää de Köäken van Tant‘ Eden. Dor wur denn furrs dat Tüüchs wuschken un över de blenkernd Ümlöper an de iistern Köäkenoaben drööcht.

Dor wurn de verklömten Footen ov Hannen mit heete Bakksteenen upwaarmt, su dat dat Blood wäär kreiseln kunn.

Dor wur de malörte Büks ov Jakk van mien Moders flinke Hannen ünner de ole Neimaschin so kuustfaardich wäär tosoamengüddert, dat van dat Malör, van de Winkelrutz ov de Räät in dat Tüüchs hoast ganniks mehr to sehn wee.

Dor wur so mennich Lokk in dat foaken eenzige Poar Strümp anne Been stoppt.

Dorbi geev dat denn ok noch reschkoapen to äten un drinken. Bi us hung näämich jümmers wat van d‘ letzde Schlachten an d‘ Böän to dröögen.

Een Mettwurstkringel, dat wee denn ok dat Minnste, wat een jeden van de Kinners mit up sien Padd noa Huus to kreech.

Wenn ikk so schriev, ‚wie seeten in d‘ Schiet an kleien, wat dat Tüüchs blods hergeev‘, denn mutt ikk dor an denken, wat dat vandoch doch üm Speelploatzen föör Kinner föör een Upstand moakt ward. Ikk kann denn blods so vöör mi henschmüstern, un mi mien Deel dorbi denken.

Mien Deel, dat sünd denn de Biller vöör mien binnerst Ooch, up de ikk us up Mors ov Kneen an d‘ Strooat sitten seech. De Hannen, de Aarms, de Beenen, un foaken ok noch de Gesichten, vull Schiet un vull Schmeer van us Wöhleree in d‘ Stroatengubel.

Säker hevvt wi foaker ok wat dorvan in Bekk un Pans kräägen – oaber dat dor glieks een van de Grooten achter us stunn to gielen, un vöör Sörch üm us bold ingung – dat hevvt wi ni nich beläävt.

Wat een Glükk ok, mach ikk vandoch blods särgen.

Wi hevvt keen Utschlach dorvan kräägen, ov sünd anners süük worden. Dodblääven is dorvan ok nümms van us Kinner.

Villicht har de een ov anner ünner us moal een poar Würms in sien Darms – man, denn geev dat van d‘ Huusdokter een reschkoapen Wurmkur över een poar Doagen, un allens wee wäär good up Stükken.

Ok dat anner, wor man de Minschen in de Billerkist van Tellewischen vandoach so maal mit moakt, un wat see denn jümmers bit up de Knoaken utschlachten – de Soak mit de Fäkalbakterin up de Wurst un de Kees, de man in d‘ Koopmannsloaden ov ok up d‘ Wäkenmarkt kopen kann.

Opa hett dorto blods meent, dat us ole Huusschlachter Geerds dat ni nich kloarbrocht hett, de Deerten, de he denn ünnerd Mest har, so schier ovtobunken. He leet an de Knoaken, de he jüüst in d‘ Füüsten har, tominnst noch de Huut an sitten.

Wenn wi ut de Büks mussen, denn gungen wi up d‘ Dönnerbalken achtern in d‘ Schüür achter de laang Riech Koien to sitten – un wenn vandoch een ut de Tied vertellt, he hett sükk noa jedermoal de Hannen wuschken, denn dröff ikk lööv ikk so särgen, dat he nich so heel de Woahrheit sächt.

Hannenwaschken – wenn wi woahrhaftich sünd, dat geev dat föör us Jungs tominnst doch blods eenmoal an d‘ Dach – un dat wee schnoabens, bevöör wi to Beäd mussen. Un wenn wi Jungens dat henkräägen hevvt, denn wur ok dat noch gern „vergääten“.

Un överhaupts wee Woater doch een hooged Good, wat nich eenfach so föör Hannenwaschken verkleit worden drüss.

Tomoal in de moorigen Landsträäken van Oostfreesland de meisten Pütten keen Drinkwoater hergeeven. Schiered Woater wee blods up de sandigen Eilands  in de soltige Gägend to scheppen.

Dör vandoagen mit dat „Woater soveel as man will“ ut de Müür, is de Woaterweert doch to een Fläägenscheet verkoamen. Anners wüür de Minschheit up dat Eerdenrund doch anners mit disse Gottsgoav ümgoahn.

Ikk wull dormit ok eelich blods särgen, dat wi dat domoals as Kinner van d‘ Gefööl her woll all rechtens moakt hevvt mit use Spoarsamkeit.

Wat denn ut de Kuul ünner de Dönnerbalken hoalt wur, dat keem doch meist dries in d‘ Tuun un wur dor ünnerspitt. Dorvan wussen un greuden denn aal de Planten un de Früchten, de as Äteree in de Grund seeten, üm irgendwenn up de Disch tokoamen, un us de Buuk vulltomoaken.

Woveel Fäkalbakterin sünd dor woll in d‘ Runnen lopen? Van us Achtersten in d‘ Plumpsklosett, van d‘ Plumpsklo in d‘ Jauchbakk, van d‘ Jauchbakk in d‘ Tuun, van d‘ Tuun in de Tuunfrücht, van de Tuunfrücht in d‘ Äten, van dor in us Buuk un denn har sükk de Kring wäär schloaten. Hett dor ok blods eenmoal een Roadio- ov een Bladdjeminsch een lüütji  Reportoasch över moakt?

Ni nich. Wat is us dordör woll nich aal dör de Nöäs goahn.

Kiekkassens geev dat joa domoals noch nich – tominnst nich föör dat eenfache Volk as Schluurenkino. Wi mussen us noch up us eegens Hand wat infallen loaten.

Infull’n is us denn jümmers wat. Dat wee säker mennichmoal föör de Minschkes üm us to nich alltobestich, oaber liekers – hööcht hett us dat jedermoal düchdich, wenn wi wäär een Annern dorbikräägen harn.

So heel van de Welt ov wesen wi joa nu ok nich. Dat geev joa all dat ole  Damproadio.

In de Woahnen, in de noch keen Elektrisch dör een Droaht van buten an d Gäävelmüür in de Huusen keem, dor stunn  denn achter jeden „Rundfunkempfänger“ een Bakkbeest van Frachtwoagenakku föör de Bedrijf van de Roadiokist, de bi de wat bäter Lüüd ut Hollt un bi de minner  utstaffeerden Familin foaken ut Bakkalit wee.

In achtunveertich, glieks noadem dat neeä Geld as Düütschmark de scheddrige Rijksmark ovlöst har, stunn bi us tomoal een hoagelneeän Holltkasten up de Buddelee. Richtich moi bruunsch un sülvern gliem he us ut de schulich Ekk rut  an.

„Grundig“ stunn dor in gülden Bookstoavens anschrääven.

Vördem stunn an disse Stää een düsterschwaarten „Volksempfänger“ mit blods een Sender up sien Band, de man hören kunn – de man bit fiefunveertich hören drüff.

De bruunsche Oadi ut Östriek de har joa vöörtieds dorföör sörcht, dat he in jeden Huushollen in d‘ Grootdüütsch Riek ok good to hörn wee. „Von der Maas bis an die Memel – von der Etsch bis an den Belt“ klung dat denn jümmers in de twalf „Duusend Joahren“ dör jedet Huus.

Bi us wee dries ok foaken wat anners to hörn, wenn us Moder un mien öllsten Broer föör de Kist hukelden un hoast dorinkrupen deen, üm dat see d‘ ok aal mitkreegen, wat dor so an „Woahrheiten“ över Düütschland van Günntsiet de Kanoal, van dat ingelsch Eiland dör de Lüchten fluttern de. Mien Broer wee näämich ok  domoals all een heel plietschen Fendt, wenn hüm dat dorüm gung, irgendwat in sien Richt to dreien. He har dat binnerwendige in de Bakkalitkist een bietji up Vördermann bröcht, as he dat nööm.

Noadem denn de Wehrmachtsbüppersten hör Teeken ünner dat Kapitulatschonsverkloaren för dat düütsche Militär sett harn, hett sükk dor joa nümms mehr an keert – in de Tied bit dorhen har dat oaber düchdich in d‘ Ooch goahn kunnt. Mit dodscheeten wesen de bruunschen Broers – ok bi us in de Noaberschkupp – up jederfall fix bi de Hand.

An de ole Kist van „Volksempfänger“ drüssen wi Kinner us denn woll all moal an versöken, mit een bietji an dreien üm moal wat hellerdet ov wat düstered Kroaken ut de Membroan to hörn to kriegen. Dor har denn ok nümms wat dortägen to mulen.

Bi dat niege Roadio dor wee da denn heel wat anners. Ov dat keem, wiel dor in buten in een gülden Schrievtoch „Grundig“ anstunn, or ov dat an de Tasten leech, de dat Deert nu to de Knöpen noch har, or ov dat an de Pries leech, dat dor nümms anners as us Voader ankoamen drüss.

As Teeken van de niege Tied har us Moder dor näämich bi Roadioschoster Backhuus hoast 300 Mark up de Loadendisch henpakken mußt. Wu see dat in de domoalige Tied deichselt hett, dat is mi in groode Deelen vandoagen noch een Roatsel.

Dat niege Roadio dat drüffen wi denn man blods noch van wieden ankieken – un sülvst dat wee föör us Voader denn meist alltoveel, wenn he denn in Huus wee.

Van us Kinner hett sükk denn ok ni nich een troot, dat Wunnerwark ok blods antofoaten. Dor wull woll nümms een Pakk Hau riskeeren

Ikk wee jümmers blied, wenn ikk mien Voader nich in Huus wuss.

Wat bruksen wi oaber ok een Roadio. Wi harn doch een moien un langen witten Strand vöör de Huusdör lirgen, glieks bi de School vöör d‘  Diek an de Woaterskant. wi hullen us doch – wenn wi jüüst nich wat anners to beschikken harn – de meiste Tied butendieks up. De groode Düün un de Wischen in Groo un Penner dat wee use Welt. Dor geev dat föör us Kinner soveel to beschikken – wi kunnen dat foaken gannich aal mantjien, un vöör allens reet dat ni ov.  Dat geev elker Dach wäär wat anners, wat Neeäs to weeten to kriegen …© ee

.

 

surf-wall-415882_640