Veröffentlicht in Ikk besinn mi

Heimat.

Neu

Die Heimatdichterin Martha Müller-Grählert. FOTO : bei RUDI Witzke

 

Heimat!

Heimat??

Ein Ausruf.

Zwei Fragezeichen…

 

Ich lese, was ich liebe.

 

Ich liebe das Rauschen der See, das Plätschern des Haffs, von uns Bodden genannt, ich liebe den Ort, wo die Weiden kuscheln und uns im Badetrog Schippernden am Rie-Graben einen Rastplatz lassen.

Dort ist Platz für die Stärkung mit Stickelnbeeren-Saft und Smaltbrot-Stull, ich liebe die kleinen Buttscher, diese kindlichen Mannsleut und ihr „Boot“, das sie in ihre weite Welt trägt.

Ich liebe den Mövenschrei im Dünenlandich liebe das Land, das Heimat war, ist und bleibt. Die Lebensgeschichten kamen und vergingen im Flug. Und in der kurzen Spanne Zeit soll das geboren sein, soll diese Verwurzelung erfolgt sein, die Heimatland, Heimatsprache, Heimatworte, Lieder und Gedichte überschrieben sind?

Dagegen steht das doch lebenslange Schaffen in einem Tätigsein für kleine und grosse Menschen, kleine und grosse Sorgen. Hat diese Zuwendung keinen tiefen Gefühlsgund in dir gehabt?

Man findet heute leicht Menschen, die allem, was ihnen begegnet, Ziffern geben können. Die aus den Aufstellungen herausströmenden Ergebnisse sind logisch. Jede Sache, und alles kann man zur Sache machen, wird damit aber auch teurer und komplizierter. So kann das Heimatsein, das Heimathaben verdrängen. Ein Pflegedienst-Schwester wendet sich ihren Pfleglingen der Pflegegrade 3 und 4 und all den anderen nicht mit „Mutterwort“ und „Muttersang“ zu, sie evaluiert mit Zahlen, Tabellen und dokumentiert.

 

Ich werde von ein paar „Sachen“ der Heimat erzählen. Im grossen Badeort Zingst gibt es ein Museum, ich denke, es ist ein Heimatmuseum. Nach der Wende oder in der frühen Zeit unserer deutschen Einheit (lieber schriebe ich unserer Deutschen Einheit) gab es viele kleine und grössere Ereignisse, die mit Heimat etwas zu tun haben.

Auf dem Zingst im Badeort Zingst sammelten die Zingster Dinge, die ihre Vorväter und Mütter durch das Leben begleiteten.

Frieda trug ihre Wiege mit Luren und Binden hin zum Museum. Dort können nun Menschen sehen, wie Vorvätergenerationen gepflegt, gewiegt, besungen werden konnten. Ich berichtete Frieda und ihrem Mann Heinz, daß ich von meinem Urgroßvater noch eine wohl fast drei Meter lange Nabelbinde habe. Den Vorfahren war die Stätte, wo jeder Nachfahre zum Kontakt mit der Draussenwelt kommt, geheimnisvoll. So wurde der Nabel denn auch gepflegt.

Uropas Binde! Er hatte sie selbst gewebt. Das feine Leinen begann schmal, erweiterte sich zur Mitte hin und verengte sich wieder. So sicherten die Altmütter das neue Leben. Frieda war begeistert. Wir brachten zu viert unsere Nabelbinde ins Museum. Frieda und Inge erkärten, Heinz zeigte mir Friedas Wiege mit dem wichtigen Drum und Dran.–

Wohl dann zwei Jahr später. Wir sind dort im Museum, und ein kecker Geist flüstert es uns ein: Die bemalte Wiege, welch ein Prachtstück! O ja, sehen Sie hier! Ich habe von gewebten Nabelbinden gehört, schmal beginnend, dann breit? – Das ist mir nicht bekannt. Niemand kennt die Geschichte dieses Stücks Leinen. Wo mag es nun sein?

Der Ostzingst ist ein schmale, von West nach Ost verlaufende Landzunge, die im Süden das Haff, den Bodden einschliesst. Die schmale Landzunge wird im Norden von einem Gürtel hoher, weisser Dünern geschützt. Dann folgt die Landzone, die , entwässert, Land bot für weidendes Vieh. In von Dornbüschen vor Windverwehungen geschützten „Gärten“ gediehen Hackfrüchte, auch Hafer und Gerste. Man fand artefacte und bewies so, dass dieses Land wohl 5000 Jahre besiedelt gewesen sein dürfte. Das Jahrhundert der Menschen vertilgenden Kriege hinterließ auch auf der Sundischen Wiese, so nannte man das Land der 26 Bauern, ihre Spuren. Nach militärischer Sperrsone wurde renaturiert. Da Meer soll sich das Land wieder holen, was eigentlich unmöglich ist. Denn es war nie da. Zu den letzten Häuser, die nach den Kriegen noch standen, gehörte auch mein Geburtshaus. Meeresgrund soll dort nun sein. Man baggerte das Haus fort. Doch bevor die Bagger ihr fröhliches Baggerlied über das Land tragen, holt mir ein Freund aus meinem Haus den Treppenpfosten, der ein Symbol des Lebens und meiner Erziehung wurde. Heute steht er in meinem Haus.

Das war die zweite Heimat- Geschichte.

Kurz noch die Letze. Ich schrieb nach der Deutschen Einheit Geschichten meiner Kinderzeit auf dem Ostzingst. Es fanden sich Interessierte, denen schickte ich die „Lebendigen Erinnerungen“, im Westen erinnerte ich, der beinahe ein Ossi, als Vorleser an diese Kinderzeit. Für das Zuhören oder Lesenkönnen, natürlich in der Muddersprache der „Kinnertiet up de Sunsche Wisch“ , sammelte sich in der Dankeschön-Kiepe im Museum ein schönes Sümmchen.

Die Chefinnen und Chefs des Zingster Museums beschlossen, dass für das Martha-Müller-Grählert-Zimmer noch ein größeres Ölbild-Porträt unserer Heimatdichterin eine Bereicherung wäre. Das hängt nun dort. Ich bekam ein besonderes Foto.

Niemand weiß, wer das denn sein mag, der an der Schlafzimmerwand bei mir einen Platz erhalten hat.

Und nun wird das viegelisch, verwirrend. Ich erzähle von meiner Mutter und dem „urenkelsong“, den ich zitiere:

Un mien Mudder findt de velen Steden wo de Ostseewellen vun Martha Müller Grählert born sünd.. Dor is Borth, liek gegenöver Zingst un hier ünnen liggt Franzboorg. Un se höört se singen nu ok vun de Insel Helgoland. Martha Müller is de Leder-Urgrootmudder, de al vele Leder-Kinner un Kinnskinner begröten kunn, de vun ehr Oostseewellen stammen. Maat Edens Leed is denn villicht al een Urenkel-Song.

Wo de Ostseewellen trecken an den Strand,
wo de gäle Ginster bleught in’ Dünensand,
wo de Möwen schriegen grell in’t Stormgebrus,
dor is mine Heimat, dor bün ick tau Hus.

(weiter bis strophe 4

Und dann zitiere ich das Holtfakkhuus von Erich Eden als ein „Enkellied“)

 

 

 

 

Un mien Mudder findt de velen Steden, wo de „Ostseewellen“ vun Martha Müller Grählert born sünd..

 

Dor is Borth, liek gegenöver Zingst un hier ünnen liggt Franzboorg. Un se höört se singen nu ok vun de Insel Helgoland. Martha Müller is de Leder-Urgrootmudder, de al vele Leder-Kinner un Kinnskinner begröten kunn, de vun ehr Oostseewellen afstammen. Maat Edens Leed is denn villicht al een Urenkel-Song.

So pleegt Ewald Eden unse Heimat un uns Singen. Kunn angahn, dat dor ennerwornns een Urur-Enkel dorbi is up de Welt to kamen.

„Wo de Ostseewellen trecken an den Strand,
wo de gäle Ginster bleught in’ Dünensand,
wo de Möwen schriegen grell in’t Stormgebrus,
dor is mine Heimat, dor bün ick tau Hus.

Well- un Wogenruschen wiern min Weigenlied,
un de hogen Dünen seg’n min Kinnertied,
seg’n uck mine Sähnsucht un min heit Begehr,
in de Welt tau fleigen öwer Land un Meer.

Woll hett mi dat Läwen dit Verlangen stillt,
hett mi allens gäwen, wat min Hart erfüllt,
allens is verschwunden, wat mi quält un drew,
häw nu Fräden funden, doch de Sähnsucht blew.

Sähnsucht nah dat lütte, stille Inselland,
wo de Wellen trecken an den witten Strand
wo de Möwen schriegen gell in’t Stormgebrus;
denn dor is min Heimat, dor bün ickt tau Hus!“

 

 

Un so singt Ewald Eden dortau:

In dat ole Holtfakkhuus“

(Melodie: Wo die Nordseewellen / Ostseewellen …)

In dat ole Holtfakkhuus dor stuuv an d’ Diek
mit dat Reitdakk, kolkengröön un riek
dor bün ikk geboren – is d’ ok laang all her
dat wee mien Tohuus – un liekers noch veel mehr.

Up de gröönen Wischen, dor in d’ Marschenland
wor dat Wullgras bleut bit an Woaterskant
dor hett mi all domoals all’ns interesseert
will vandoach noch weeten, wat dor so geböört.

Peer un Woagen trukken dör de stuure Grund
un de Kaarktoornklokk mook de Tied us rund
dat is all laang Güstern – een büld ok nich mehr dor
wat dat Haart mi angung un mi hillich wor.

Foaken denk ich trüch, an disse moie Tied
an dat Holtfakkhuus in dat de Welt so wiet
dor wass ikk gewoahr, wat mien Läävens Sinn
un woarüm ikk blossich hier up Eerden bün.© ee“

 

Erinnerungen von  : ©Rudi Witzke

Advertisements
Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

Dat Kalennerbladd 11. September 2001 . . .

 

.

 

Dat Kalennerbladd 11. September 2001 . . .

 

Cloas sitt an sien Schrievdisch – een büld Zeitungs un Bööker sünd up de Dischploat verdeelt. De witte Stükken wesseln van een Hand in de anner – sien Oogen wischen ungedüürich över de Bookstoaven un de Billers hen – see finn’n niks, wor see sük an fastholln köänt. Dor mutt dat doch wat gäven – schütt hüm dat dör de Kopp. Is doch woll keen Dach in d’ Welt, an de dat niks to bedenken givt.
„Mien Jung – dat Oabenbrod is kloar!“ röpt Moder ut de Köäken.
„Ikk koam glieks“ – antert he, oahn dat he dor achter kummt.
Sien Denken söcht ünner de heel Schrieveree aal dat wor man de elbente September mit behangen kann. He brukt vöör sien Roadiosendung mörgen noch Begävenheiten üm dat Kalennerblatt to beschnakken.
He hett sükk rein verfäärt – Moder steit vöör d’ Schrievdisch: „Nu koam oaber eers her to äten. Kanns doch noas wiidermoaken – Voader is ok all binn’n. De Broadkartuffels word’n anners koalt.“
Recht hett see. Dat wee doch nu wüggelk to schoa. Vöör de anner Tüünkroam hett he joa noch de heele Nacht Tied.
„Na Jung – kanns de Knütt nich tweikriegn“ meent Voader, as Cloas sükk an d’ Disch sett. „Wat givt dat denn so wichtichs?“ kummt dor denn noch achteran.
„Dat is dat joa man jüüst – ikk kann nich so recht wat finn’n, wat de Lüü van d’ Stohl haut. Dissen oarigen elmten September will nich so recht wat hergääven.“ Sien Hannen wöölen beid in d’ Hoar, as wenn see dor wat finn’n kunnen.
„Nägenteinhunnerdsässuntachentich sünd an disse Dach in Pol’n aal politisch Gefang’n freeloaten woorn“ sächt Moder so ganz näbenbi.
Cloas un Voader drei’n beid to glieks de Nakk – un kieken Moder an.
„Woneem weets DU DAT denn?“ kummt dat as een ut de twee Halsgatt’n. De beid Mannslüü kieken Moder as so’n Weltwunner an.
„Joa, meent ji denn wüggelk, ikk kann blossich Bohn’nszopp koaken – un mien Kopp hebb ikk blods, wiel de Hoarschniedersch ok lääven moot?“
Man hört, wo de beiden Kerls hör Bekk tofaalt.
„Jana – de mit mi de School rein moakt – de hett mi dat vertellt. Hör Söähn is domoals freekoamen. De Voader is jüüst vöördem noch dodschoaten wurn – in Danzich. Up de Leninwerft. He wee denn Waleksa sien Patzmann.“
Waau – denkt Cloas, so käen ikk Moder joa gannich – un luut sächt he: „Du häst di doch anners nich för Poli“ – wiider kummt he nich.
So’n bäten spütz faalt Moder hüm in d’ Word:
„Nich för Politik interesseert meenst du woll? Ji beid harn mi joa moal froagen kunt – oaber nää, Politik – dat is joa Mannslüüsoak!“
„Höhö…“ man sücht Voader sien Roatlosichkeit an.
„Brukst gannich höhö to särgen“ grient Moder över de linker Kopphälft -„ikk hebb mien Krüzen bi d’ Woahl’n jümmers dor moakt, wor IKK meen dat see hengehörden. Un nich dor, wor ikk see noa DIEN Meen’n moaken schullt har! So – nu weets du DAT ok glieks.“
Moder is furss ‘n Stükk grötter wurn.
„Nu ät ji man wiider – anners word dat aal koalt.“
Moder is ganz Moder bläven – so, as wenn see sükk gannich bemööt is, dat see de Familinweltörnung in fief Minüten up d’ Kopp stäelt hett.
Voader sächt niks. He geit in siene Broadkartuffels tokeer, as wenn dat up de Welt niks anners geev.
Dat moot he woll eers moal doahlschluken. Noa sien Gesicht kunn man meen’n, he is so’n bietji stollt up sien lütt Froo.
Een lütten Sett hört man niks as Goabelklütern.
Voader hett sogoar vergäten, de Kiekkassen antostelln üm in de Noarichten rintolustern.
„Eenunzäßtich hett an disse Dach BORCHWARD in Bräm’n doch pleite moakt – wenn ikk mi recht besinn…“ Kann dat wääsen, dat Voader Tärräng torüchgewinn’n will – indem he disse Satz in d’ Lücht stäelt?
Mattichkeit haangt över de Köäkendisch – so as wenn de Worden eers moal Reakschon entwikkeln moten.
„Ach – weets du noch, Voader? Säßunfüfftich – an’n elmten September…“ As Moder dat sächt, moakt see een Gesicht as Puus up Sönndach. „Hannower – Filmpalast – de eerste Upföhrung van HOCHTIED up IMMENHOFF – mit Heidi Brühl un Paul Klinger…“ see sücht ut, as har see dor sülvst mitspeelt.
Voader näämt sien Fuuk ov: „Wat hett DAT denn mit Politik to doon?“
„Mit Politik niks – oaber mit Leevde, du Döäspaddel. Dor ween wi näämich dat eerste moal tosoam’n in d’ Kino!“
Moder is rein ‘n bäten franterich – so kummt Cloas dat tominnst vöör – oaber dor moot he sien Voader in still’n bistoahn – mit disse weibliche Logik – dor kummt he ok nich torech.
Voader kraabt sükk de Kopp: „Wenn ikk mi dat so besinn’n do – Moder – du häst recht. Oaber eerlich – van de Film hevv ikk domoals nich veel mitkräägen.“
As he dat up siene plietsche Oart sächt, kikt Moder tomoal heel anners ut: „Dat spöär ikk vandoach noch.“
Wiider sächt see niks.
Cloas meent, dat he nödich een Drei kriegen mutt – un steit up.
„Denn will ikk man wär in mien Bööker rin krupen – een Deel hevv ikk joa to weeten kräägen.“
He lett sien Öllern alleen – villicht kummt de beiden vanoabend joa noch een bäten mehr Besinnen an Güstern tomööt.
Noch ähm twee Trää in d’ Tuun – ‘n bäten Woater ovschloahn – un denn vertrekkt he sükk in sien Aarbeidsstuuv. An d’ Schrievdisch hett ok noch nümms wiidermoakt – na joa – well schull dat ok.
Dat verdekkselte Kalennerblatt vöör de elmte September.
Fidi Schiller sien Jungfroo van Orleangs faalt hüm in – dat de Tragödii an’n elmten September vöör tweehunnerd Joahr dat eerste Moal in Leipzich upföährt worden is – dat will mörgen ok nümms weeten.
Schiet ok – he lächt sien Manuskript vöör de Sendung eers moal bi de Sied. Villicht schütt hüm vernacht joa noch wat in.
Een poar Stünn’ns loater – mennich Geschichten un Gedichten hett Cloas in de Tied upaarbeit – moot he ähm ‘n lütten Paus moaken.
Dat Manuskript mit dat halfkloare Kalennerblatt kiest hüm an. Tööv man – du kummst ok noch dran – sächt he so to dat Stükkji Papeer.
Eers moal een Zirett schmöken – un ‘n poar Minüten de Flimmerkist anmoaken. Kieken wat in de Welt in de letzt Stünns so los wääsen is.
He tikkert mit de Tellewischen Knööpkommod aal wat hen un her – aahh – enn dree, dat darte Programm för Noorddütschland – dat lett he lopen – dat kummt hüm to pass.
He pliest man blossich mit een Ooch un een half Ohr dorhen. De anner Deel van sien Kopp word so’n bäten van Drüselichkeit befall’n – de Dach wee joa ok lang genuch.
Doch tomoal is he woak as’n Hoabenlucht – CIA – Geheimakten geöffnet – Dokumentarfilm – Chile – General Schreiber – Allende – Putsch!
Een heelen Riech Kersen is tomoal in sien Kopp to lüchten.
De Schloapichkeit is wäch – dat is sien Kalennerblatt!!!!!!
Nägenteinhunnerdeenunsömzich – Putsch in Chile – elmten September.
De US amerikoansche Geheemdeenst hett siene Archive öpentlich moakt.
Wat he in de näächste Minüten to weeten kricht, dat sörcht dorför, dat he de tokoam’n Stünn’ns Moachpien hett.
För dat üm de Eck bringen van Generoal Schriiver – wat de Üpperste van d’ Chilenisch Militär wee – un de Ermordung van Salvador Allende – wat de freegewäälde Präsident van de Chilenen wäst is – sünd de Amerikoaners verantwordlich.
Nä – nich de Iisverkööper in Floridoa un ok nich de Veetüchter in Texas, nich de schwaarte Schooputzer in Manhatten un nich de Fährmann an d’ Mississipi – nä, de domoalich Präsident Richard Nixon un sienen engsten Vertroden Henri Kissinger.
De beid’n harn sük dat utdoacht, wiel see meenden, een Volk dat sük freewillich een Kommunisten as Präsidenten utkikt, kann nich ganz dääch weesen.
Bevöör disse Krankheit noch mehr Lüü in Südamerikoa anstäken kunn, mussen de Minschen – de van disse Süük befall’n ween – flink bi d’ Sied brocht wurn.
Dat heele Waark antoschuven, wee denn goden minschenfrünndlichen Henri Kissinger füfftichdusend Dollars in boar un een Lävensversäkerung över tweehunnerdfüfftichdusend Dollars wert.
Soveel hett de Kerl krägen, de Generoal Schriiver in Santiago schmörgens vöör sien Huus dodschoaten hett.
Üm Salvador Allende bruksen see sükk denn nich mehr sörgen. Dat DE an de Kant keem, dorföör hett de tweete Generoal in d’ Chilenisch Militär sülvst sörcht.
De modernste Gerädschupp har Henri Kissinger hüm tokoamen loaten.
In grote Conteeners – as Diplomoatengereedschupp utgäven.
Een Üppersten – vöör dartich Joahr in de US – Verträdung in Santiago Militärattaschee un Kissingers laang Aarm – hett nu, dartich Joahr loater – nipp un nau künnich moakt, dat de Mächtigen ok in Amerikoa niks dorto läärt hevvt.
Up de Froach, woneem hüm dat woll leed deit üm de hunnerddusende Minschen, de dor in Chile foltert wurd’n un üm de Ekk broacht wordn sünd, anter he mit een Schmüstergrien’n üm siene ole Oogen: Dat wee blossich een Reinmoaken – un de Chilenen hör eegen Schküld wee dat wiers – wat keeken see sükk ok een Kommunisten as Präsidenten ut.
Henri Kissinger hevvt see denn ok noch versöächt to befroagen – oaber de hett sükk ümdreit – un niks sächt.
Villicht wull he ok blods nich nochmoal leegen – so as vöör de amerikoansche Kongress, as he bi sien Utsoach, dat he dor niks mit to kriegen har, de Aarm to sien Herrgott uptillt hett – un mit de sülvige Hand veeruntwintich Stünn’ns loater de Befääl to de Ermordung van Generoal Schriiver to ünnerteeken. Doran kann man sehn, wat een Word van reputierliche Politikers foaken wert is.
De Filmbericht is all’n Stünn’n Geschichte, as Cloas sükk liek hensett un sien Rüäch stöähnt. Dat, wat he dor hört un sehn hett, dat is to Papier.
Nu licht dat verflikste Kalennerblatt tomoal tofrää vöör hüm – kiest hüm ok gannich mehr so van ünnern herup an.
Harrijeeses – de Klokk is glieks fief. He lett d’ up sien Schrievdisch man aal so lirgen un krupt in d’ Nüst – ‘n lütten Mütz vull Schloap bruukt he denn doch noch – vanwägen de kloare Kopp mörgens.
„Cloas – du muttst upstoahn….. häst doch üm nägen een Termin …. is glieks half aacht.“
Moder hett hüm ‘n lekker Köpke Tee brocht, un lukkt de Stoffhangers bi d’ Sied, üm de Lächte in nde Koamer rintoloaten.
So richtich will dat noch gannich dör de Oohrn in sien Kopp krupen – he wee doch jüüst eers inschloapen.
„Drink man eers een Klukk Tee, dat du to Verstand kummst – un wenn du sowiet büst, hevv ikk ok Frööstükk kloar“.
Dorbi kikt see so blied ut, as wenn see noch mit Voader in Hannower in d’ Filmpalast sitt.
„Bi di wee oaber noch laang Lucht an. Häst du dien Kalennerblatt denn kloarkräg’n? Anners – ikk hevv vörmörgens all wat in d’ Blatt för di funn’n.“
Hör Schnakkeree suust man aal so an Cloas sien Oohrn vöörbi – he mutt sien Denken eers mit koalt Woater wäär up’n fasten Grund stell’n.
„Vöör fiefuntwintich Joahrn an’n elmten September hevvt jugosloawisch Nationoalisten een amerikoansch Fleeger in hör Gewalt brocht. De wull blossich van Nevjork noa Chikago …. stell di vöör, du wullt ähm gau van Hambörch noa Frankfurt – un ünnerwäängs sächt tomoal een Verrükkten dat is nu mien Fleeger – un ji sünd aal mien Geiseln …“
Bi de letzt Worden dreit see sükk van d’ Fenster wäch – „…du hörst mi joa gannich to…“ Man kann de Enttäuschung doröver, dat he noch nich an d’ Computer sitt un de Neeichkeiten rintikkert, in hör Gesicht sehn.
„Moder – do mi een Gefall’n – loat mi noch ‘n poar Minüten Ruh…“ sächt Cloas mit loahme Stiäm.
„Ikk wull di doch blods …“ mehr kricht see nich ruut.
„Is all good Modeke – ikk weet dat woll. Oaber ikk hevv vernacht noch soveel up mien Kalennerblatt krägen – ikk moot dat eers moal szakken loaten.“ As he dat sächt, is he man so ut d’ Bäed sprung’n – nähmt sien Moder in d’ Aarm un drükkt hör ‘n Sööten över d’ Ooch. He weet – see meent dat blods good – un mit de Ruh is dat liekers to Ennen.
„Na, denn will ikk man….“ saacht trekkt see achter sükk de Koamerdör in d’ Schlött. Cloas hett spöärt, dat see sükk dor keen Riemsel up moaken kann – see kann joa nich weeten, dat hüm dat Kalennerblatt as Stiekelwier in d’ Pans sitt.
Een Vierdelstünn’n loater sitt he in d’ Köäken. Een week koakt Ei, Moders eegen Marmeload un ‘n dikken Reem söten Wittstuut – kann dat wat moiers gäven?
De Wittstuut is noch waarm. Güstern to d’ Oabenbrodstied wee dat noch Määl. Dat heele Huus rükt noch noa Bakkoabend.
„Mi wee güstern Oabend so tomood – ikk muß mien beid Mannslüü eenfach noch wat Goods doon“ dorbi schufft see hüm noch een dikk Stükk Stuut röver – „ät man noch.“
Güstern mörgen har he dat noch dor achterneit – üm sien Moder to bewiesen, wo good hüm hör Leevde deit – vörmörgens kann he dat nich – de Biller van vernacht näämt eenfach toveel Bott in.
„Wääs mi man nich düll – dat ät ikk, wenn ikk vernoamiddach noa Huus koam.“
„Drink wennichstens noch ‘n Taass Tee bevöör du ut d’ Huus geist …“ Mehr sächt see nich. As wenn see üm de Stiekelwier weet, de sükk üm sien Moach dreit hett.
He is heel blied, dat dat vörmörgens nich so’n wichtigen Soak is. Sien Gedankens goaht näämich hör eegen Padd.
Wo kann een Minsch as Henri Kissinger – van de he jümmers soveel hollen hett – de ut sien eegen Kindheit eelich wat anners weeten muß – so een Irrwäch goahn? Is he dör sien Kindheitsbelääven in Düütschland so verbiestert, dat hüm Minschenläven niks mehr bedüüden?
Dat kann d’ oaber nich wääsen – denn har he dat doch nich heemlich doan. Een Antword kann Cloas sükk dor nich up gääven – un froagen kann he Kissinger ok nich.
Villicht word dat wat bäter, wenn he dor noas över schnakken kann.
Twalf Ühr is dat hoast, as he wär buten vöör de Dör steit – Moder räkend säker to Middach mit hüm. Eenmoal anpingeln, un see weet dat he nich kummt.
An een Moder – de to dat Weltgeschehn wat to särgen hett mutt he sükk eers wähnen. Oaber nich vandoach.
De Stiem de an d’ Diek över dat Woater kummt moot hüm eers de Kopp ‘n bäten freeweihn. Wenn irgendwat dwarß sitt – hier boaben up Diek, mit dat wiede Woater vöör sükk – löpt sükk dat meest aal torecht. Am moisten is dat bi anlandigen Wind – wenn de Störm över de Noordsee wächgoahn is – un van Nöörden dat Gefööl van Wiede un Freeheit up siene Schullern droacht.
Mit kloaren Kopp un puusbakkigen Klöär geit he in d’ Roadio up Sendung.
De Minschen in dat wiede Land so’n bäten wat in hör Modersproak vertell’n – up Plattdüütsch Biller to moalen, de sien Hörers mit de Oohrn sehn köänt.
Füfftein Ühr un tein Minüten – in fief Minüten is dat Kalennerbladd, dat hüm all twalf Stünn’n to foat hett, an de Riech.
In d’ Redakschionsruum lopen de Noarichtenmaschin’n – veeruntwintich Stünn’ns an d’ Dach vöörnan wääsen mit aal dat, wat rund üm de Globus passeert. Wenn man de tweede is, de de Minschen wat beliekteekend, hett man meest verlor’n.
So is dat nu moal.
He will jüüst sien Kalennerbladd – wat hüm allwär so scheef anluurt – ünner dat Volk brengen, as see in d’ Studio aalmitnanner tomoal so stief sitten as wenn see ut Soalt ween.
Blossich de Billers lopen un lopen un lopen…..
In Nevjork sünd twee grote Fleegers in de Torns van dat „World Trade Center“ floagen.
He weet nich, wat in de Kolleegenkoppen vöör sükk geit – sien eerste Gedanke is: De leev Gott hett sien Möälen anschmäten – un tüschen de grote Steen’n is een Gemengsel van Minschenwark un Minschen – un sien Kalennerbladd – dat he nich mehr loswurn is – licht dorboaben up un dreit sükk mit.
Up dat witte Papier steit anners niks mehr up as: Chile – Chile – Chile … un de Minschheit steit dor üm to un kann de Möälen nich anhollen …..

© ee

 

.

 

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, Plattdeutsch

Neues von Muttern …

.

 

Neues von Muttern …

 

Vatter – haste schonn inne Zeitung gelesen

da unten wird getzt ein großen Hafen gebaut

wat saachste wo?

aach du weißt doch da wo wir mit Tant Ella

immer inne Ferien gewesen

da wo die dat viele Sand vore Tüür

und dat salzige Wasser

für Onkel Kaal sein Geschwüür

ach jaa – Vadder scheint sich zu besinnen –

uns Oma die war doch immer voll Modder

von den Schlick da voren Deich

wat ham wir da abens inne Kneipe noch immer getrunken

dat waa doch so staak – na wat waa dat doch gleich

dat waa doch son Kööm den man anstecken tat

der brannte doch so inne Kehle

un wennste gepupst hast hat dat drei Tage lang furchbar gestunken

abber keinen hat gesaacht dat ihm wat fehle

un dat alles dat jibbed nich mehr

da stehn getzt Krane und sowat herum

dat sieht aus wie damals bei uns aufe Zeche

als der Oppa seine Staublunge gekricht

da qualmt dat getzt richtich mit den Dampferverkehr

und laut is dat durch dat Lastwagengebrumm

wenn die scheppern über die Bleche

und der Umschlach ma wieder nen Weltrekord bricht

da könn’n wir getzt nich mehr in Uurlaub zu cempen

da is dat viel schlimmer als damals im Pütt

laß uns man näächst Jahr nach Polen hintrempen

vielleicht nimmt uns nach da ja ein Kohlenzuch mit.

©ee

 

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

Een Teegeschicht . . .

tea-2107191_640

.

 

Een Teegeschicht . . .

 

’n half Joahrhunnerd is all hoast dör de Tied lopen – na – woll nich heel – oaber fiefunfüfftich moal dreehunnerdfiefunszäßtich Doagen lirgen doch all tüschen dit Beläven un vandoach. Mien Jungmannstied up Nördernee wee jüüst anlopen.

Wi kreegen in use Läärtied joa nich de Welt an Pinunsen – tein Mark in d‘ eerst Joahr – twintich in d‘ tweede un dartich in d‘ daarte. Dor kunns nich wiet mit spring’n. Also hevvt wi jung Lüü us fix noa Toaarbeid ümsehn. Wiel ikk joa nich so een heel Frömden up dat Eiland wee – mien jüngst Süster har näämich een ächten Eilänner as Keerl – is mi dat Toaarbeid finn’n nich allsto stuur fallen. Bi Melkbuur Meyer keem ikk in Nävenbihüür. Vöör mien Dennst mörgens – un in d‘ Freetied, wenn d‘ denn nödich de. Elker Mörgen üm lokk dree gung dat los mit Omoa Meyer hör oal Doamenrad. An beid Sieden hung een Melkbumm un achtern up d‘ Drachholler stunn  een Klüterkist mit Kees un Botter – un denn man los. Ikk hevv vöör Dach un Dau woll mehr Nörderneer Kökens to sehn kräägen, as mennicheen Minschke Hoar up d‘ Kopp hett. Wiel de Minschen üm de Tied joa noch Minsch sünd, hevv ikk ok een büld anner hoarbösselich Kroam to sehn krägen – dat kanns utlärgen as dat wullt, dat is woll up elker Wies recht. Well dat noch nich sülven beläävt hett, de kann nich weeten, wo moi so ’n bietji Leevde noa d‘ upstoahn is – ov wo lekker ’n heeten Grog üm Klokk veer. In still Stünn’ns loat ikk dat ov un to moal an mien binnerst Ooch vöörbilopen – un denk: Wee dat doch nochmoal so een häntigen Welt. Överall wor man in de Hüüs rinkeem – ok wenn dat man blods in d‘ Achterköken wee – stunn dor ’n Köpke Tee proat. Nä nä – dat is vandoach liekers nich mehr komodich. Pingelwoater ut d‘ Fabrik, joa – villicht ok moal een Schlukk word di anboaden. Oaber kanns dat mitnanner verglieken?  In disse Riech van Teehüüsen stunn een besünnered Huus. As so een Hukeldääken hung dat Efeu över d‘ Huus. Dor – bi Moder Dunkmann, dor kunn rinkoamen wenneer man wull – Trekkpott un Taasen keemen gannich van d‘ Disch ov.

Frömden verkeerden nich bi Omoa Dunkmann – see har keen Koamers to verhüür’n, un Kinners har see ok nich vöörtowiesen – de ween all aal dodblääven. Dat Mannsbild, wat see moal freet har, dat wee up See ovdrunken. Un so wee see blied, wenn moal Bekennden bi hör rinkeeken. Man wee noch gannich recht binnen, denn greep Stine all noa d‘ Teepott – un kunkel di de Taas vull. Dat eerst moal hevv ikk mi rein hööcht – so een moien Klöär van Teefaarf, dat wee rein wat seltens. Noa de eerste Klukk wee ikk in mien Weeten allwär twee Trää noa vöörn koamen. Omoa Dunkmann har keen Tee in d‘ Pott – bi Omoa Dunkmann geev dat Rotwiin ut Taasen. Un wat sää see – wenn man denn een bäten plietsch ut troanich Oogen luur? Drink man – mien Jung – dat is good för d‘ Blood – un ut d‘ Teepott is dat nich so schinant.©ee

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

Rökerfisch . . .

smoked-fish-411485_640

.

 

Rökerfisch . . .

 

 

As jung Kierls up dat Eiland mussen wi joa in de laang Sömmerdoagen tosehn up wekker Oart wi de Oabendstünn’ns in Stükken kreegen.

Allsto stuur is us dat wiers ni nich full’n.

Wenn de een niks wuß, denn full furs een annern in wat wi verhakkstüken kunnen.

Laangwiel wussen wi gannich wo dat Word schrääven wuur.

Bevöör dat denn Tied wuur in d’ Nüst to klautern, leeten wi aal wat wi so up d’ Liist brocht harn, bi use Frünnd Benti ovzakken.

Bent har van sien Oal de Tankstäe an d’ Hoaben övernoahmen – man kann ok woll särgen, he har een Goldgruuv arft.

Dat is hüm oaber ni in de Kopp stäägen. He bleev jümmers so as wi, de wi meest niks harn as us Tüch an d’ Liev.

Aal poar Doach de Bent rökern. Dor har he een Schlach van wäch. Smutoal un Seetung kunn wi us joa nich leisten – dat wee föör us joa feel to düür.

Oaber dat de ok heel nich nödich.

Eenmoal in d’ Wääk keemen de Hollander Kutters un leeten hör Fanggood up Nördernee trüch.

Wat van de Fischken föör de Gastenhuusköäkens nich grood genooch wee, dat kreech Bent upto.

Dat wee dat Futter föör us. Wenn he de Bifang  rökert har, denn kreegen wi een Butt ov ‘n lütten Stint woll vöör ‘n Gröschke. Dat kunn dat bi us denn noch nett lieden.

Bit wi denn noa een heeten Sömmerdach moal wäär bi Benti tosoamen seeten. Wi harn de Dach mit aal Jungs een bäten Glück hat un düchdich Schlikkergeld kräägen.

Nu kunn dat wat lieden. De Hollanders wesen jüüst dor wäst. Bentis Rökerschkapp hung vull.

Een van us har tomoal een grandiosen Idee: Rökerfischk äten – un well an meesten dorvan upkunn de wee de Boas.

Dree Beer harn wi ok woll all drunken, un so wee dor keen een de dor wat tägen har.

Nu gung dat los – de Rökerschkapp oapen un de waarme Butt leep dör us Halsgatt as niks Goodes. Wi hevvt us aal mitnanner niks doan – so bi dartich Stükk föör elker Jungkeerl wee Fieroabend. Mehr wull eefach nich andoal. Bi nümms.

Dat wee oaber ok vöör lange Joahren mien letzten Rökerfischk.

Twee Doach is us heele Drufel Jungs nich van d’ Dönnerbalken rünnerkoamen.©ee

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

Biller van domoals . . .

 

.

 

Biller van domoals . . .

 

Dat wee in de Ingangstied van de füfftiger Joahren. Wenn ikk strullen muß bruks ikk blossich van ünnern dör de Bükspiep langen – dat heet, ikk har noch körte Büksen an.

De eerste komodich laang Büks geev dat to d‘ Konfirmatschon. Dat stunn woll nargens so schrääven – oaber dat wee so. Netso drüffen de Deerns eers noa de Insächnung hör Flechten ovschnieden loaten.

Bi de Deerns hett dat – besünners in denn Tiedenwessel noa de tweede Weltkreech – mennich Troanen köäst.

Man – wat wee dat een Spillwark, wenn wi in d‘ School de Deerns, de vöör us in d’ Banken seeten, de Flechten tosoamen knütt harn.

Vöör besünners moi Hoar, dat foaken bi de Wichters bit över de Mors gung, kreegen see bi de een ov anner Hoarschnieder noch Doalers.

Meest ween dat de eersten eegen Pinunsen. Vertell dat moal een van de jung Lüü vandoach. Wenn see di nich een Vöägel wiesen denn büst d‘ noch good dorbi wächkoamen.

In disse Tied moken wi us up de Padd – Moder un ikk.

De Richtung wee wäär Oostfreesland. Jüüst so as in de Joahren bit nägenteinhunnerdtachunveertich – blods ditmoal seet ikk nich mehr in de Körf vöörn an d‘ Rad – un Moder har keen Fracht van Tee un schwaartbraanten Schlukk – üm de see trillern muß.

Ditmoal wee dat ok nich doarüm todoon Kerl un Kinner över Woater to hollen – ditmoal muß Moder hör Moder bistoahn.

Bi us in d‘ Stadthuus ween s‘ to de Tied all aal utfloagen.

Mien Süsters un Bröers fluttern up eegen Flöägels dör de Welt – mien Voader leech sied tweeunfüfftich up d’ Kaarkhoff ünner de Grund – un Oma bruks Hülp.

See har dat woll nich froacht, oaber Moder har een Nöäs dorför, wenn dat bi annern irgendwons kniepen de.

Oma har de fiefunszömzich all achter sükk, un dat wee bi hör in d‘ Huus nich mehr so, as jünger Minschen dat woll geern seecht.

Moder sää, wenn ikk hör nu nich to Hülp koam, denn kummt see verrafftich in hör eegen Schiet üm.

Oma wee een oarigen Minsch – nich dat man dat jüüst up dat eerste kieken sehn kunn – nä – oaber see har Hoar nich blods up d‘ Kopp sitten – noch mehr Hoar har see binnerwendich – up de Tann’n.

Mien Unkels un Tantens un Veddern un Kusin’n woanden tomeist in een Drufel üm hör to – see wull oaber nümms van de Aarfschliekers bi sükk hemm’n.

Nümms drüff hör in dat Huus koamen – aal wullns hör doch blossich beklauen – meen see. Un see sää dat ok luut un düdelk jeden een – ov een dat nu hören wull ov ok woll nich hören wull!

Wiel Oma hör Kinner tiedläävens so stilkens as Kapitoal un Hannelswoar ankäken hett – un hör Kinner in d‘ Huus ok woll düchdich ünner hör lieden mußt harn – gung’n de meesten Omas ole Doach krüzwies an d‘ Achtersten vöörbi.

Verstoahn kunn Mama dat ok woll – see har joa sülvst genooch ünner hör Moder läden.

De Glieven, de Oma hör Dochter in d‘ Jungwichterstied mit ‘n Füürhoaken bibrocht hett, de kanns vandoach noch bekieken.

Man – dat Elend bi hör Moder mitankieken, ov eenfach wächkieken – dat kunn see nich. Ikk hör dat noch – as wenn see dat güstern sächt hett: Dat is doch mien Moder!

Un so weesen wi wäär up Tuur noa Oostfreesland – Moder hör Rad wee boaben bi Jan Peters up d‘ Dakk fasttüddert, un wi seeten moi waarm in dat Binnerste van de schulige Onibus.

Hoagel un Rägen klöäter up dat Blikk, as wenn twintich Trummellüü togaang weesen.

De ole Diesel har woll noch so’n bäten Holtgas in d‘ Nöäs, dat hüm joahrenlang Stöän to foahren gääven har.

He schnükker un pruust un pulter vöör sükk hen – as wenn he Asthmoa har un jeder Minüt starben wull.

An dit Gedoo hett sükk oaber nümms keert – dat simuläär de Maschin all sied Joahren.

De Minschen in d’ Onibus hööchten sükk över de Waarmte, de de Maschin van denn olen Klöäterkassen ovgeev. Wenner dor ok so’n bietji Öölstoom manken wee, dat moak niks ut.

Ut tein Piepen un dree Zigaarn keem de Damp noch dorto – un denn wee d‘ hoast so as bi Oma, wenn de Schösteen nich trekken wull. Komodich waarm – heel gemütlich un mit de richtige Röäk in d‘ Lücht.

In Sandhörst wee d‘ up Schlach vöörbi mit dat moie Lääven – wi mussen utstiegen! Jan Peters jükel de anner Kant andoal.

Dat Foahrrad keem van d‘ Dakk – Kuffer un Taaschken up d‘ Rad fastmoakt – un denn man los.

Särß Kilometers to Foot noa Bernuthsfeld.

Mit dat Wäär wee dat netso, as woll in Afrikoa tüschen de Drööchtieden – dat goot as ut Emmers.

De hunnerd Meter bit an d‘ Landroat sien „Schlött“ vörbi ween wi all dörnatt.

Ikk weet nich wulaang ikk noch dorvan dröömt hevv, eemoal in so een Huus to woahnen.

Mi gung dat joa noch eenigermoaten ov – ünner mien Suldoaten Rägenkeep – oaber Moder hör moie Krimmertmannel wee noa een lütt Setji so schwoar van Nattichkeit, dat see de uttrukken hett, un up Ünnerst wiiderlopen is.

Bi Tant Schoaper in hör lüütji Klüterloaden stunn’n wi eers moal een tiedlang drööch. Ikk kreech sogoar een ächten, utwussen Köpke Tee – dat Köpke sitt in mien Besinn’n noch jümmers as een dikken Knütt mit een Schleuf.

Wi weesen joa ok keen Frömden – Moder un Tant Schoaper ween bit to d‘ Währung dör de Schwaarthannelee mitnanner verbandselt wäst. Sükkse Verbinnung’n överduren Tieden. Tominnst in Oostfreesland.

Tant Schoapers Kolonioalwoarenloaden wee de Stää wor dat Lääven van de Gemeente tosoamenleep – domoals.

Inkopen kunnen de Lüü joa noch an een büld anner Stäen. Schienfattölich – Petroleum wee dat nich – Steenköälenteerölich stunn dorup – geev dat in een wieden Ümto man blossich bi Tant Schoaper. Un well bruks keen Lucht in sien Schienfatt.

Moders dreehunnerdpunds Krimmertmannel bleev bi Schoapers to dröögen.

Harm Schoaper nööm een Kleppermannel sien eegen – up wecke Oart un Wies he an sowat heel figelinsched in disse Tied koamen wee, dat stunn dor nich anschräven – liekers, Moder muß de Rägenmannel övertrekken. Harm Schoaper sien Gummistävels kunn Moder sükk woll in ümdrein – oaber mit dree Poar Wullstrümpen övernanner kunn see dor tominnst in lopen.

Ikk har joa Gummistävels an – mien Footen de weesen drööch. Moders Schootüüchs wee dorbi sükk uptolösen. De Schoo seegen woll ut as wenn see ut Läär weesen – oaber dat wee blossich Fassade – in Russland nömden see dat in de Zarentied Potemkin sien Dörpen – de Schoo ween ut Pappmaschee. Ikk glöv, dat Hinkebeen Goebbels har de noch in d’ Welt sett.

So utstaffeert trukken wi beid wiider up Bernuthsfeld to. Vöör de särß Kilometers hevvt wi denn bold veer Stünn’ns brukt. Dat kann sükk vandoach van de jungen Lüü hoast keeneen mehr vöörstellen – van Voslapp noa Auerk een ganzen Dach ünnerwäägens.

As wi bi Oma up d’ Warf rupdreiden, wee dat all schummerdüster. Moders Moder wuß woll dat wi keemen – luuren de see oaber liekers nich up us. Niks wee mit een moi Köpke Tee un een frünnelk Moin. See leech all laang in hör Butz – see wee netso as jeder Oabend mit de Hööner up d‘ Rikk goan.

Gnadderich un granterk wee see an futern, dat wi eers so loat keemen – wi harn us woll bi d’ Lüü rümdreeven meen see.

Na – dat woahnen bi Omoa dat fung joa good an!©ee

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

De Reis’ noa Huus . . .

luggage-2020548_640

.

 

De Reis’ noa Huus . . .

 

Moders tachentichste Geburtsdach wee nich mehr wiet hen.

See mook sükk woll sied länger Tied all hör Gedankens, wat dor woll aal up hör doalkoamen wüür.

Ji moten weeten – mien Moder is hör Läävdach keen Frünnd van groote Fierderee weesen – un groot Vertelleree van dat, wat see in hör Lääven all doahn hett, de mach see gannich hörn.

See is van d’ leev Gott in de Spoar sett worden, un muß sehn dat see dor in langs keem.

So eenfach wee dat! Un so seech see dat.

Je nörder de Dach nu keem, ümso foaker leet see bi us Schnakkeree anklingen, wo benaut hör dat wee.

Wi sünd mit särß Kinner in d’ Huus. De veer Öllsten geit

dat, wat Moder beröört stilkens an d’ Mors vöörbi.

So ov so!

Anners mien jüngst Süster – de is ‘n bietji överkandidelt.

Ikk säch jümmers – de hett vergääten woar see up d’ Welt koamen is. See mutt ut aal wat dor kummt een groot Trara moaken.

Stükkwies vertell Moder mi, wat denn aal so lopen schull up ‚hör’ Dach.

 

Tachentiich Joahr dat word Minsch joa nu blods eenmoal in sie Lääven, un dor muß doch een up stoahn.

De heele Verwandschkupp ut jeder Weltenhörn har mien Süster dorto nööcht.

Een grooden Soal har see ok all hüürt – Gastenövernachtungen inschrieven loaten – un wat dor anners noch aal togehöör.

„Das komplette Catering habe ich auch schon organisieren lassen“ puust see bi elker Gelägenheit de sükk hör anbeeden de in de Lücht üm mien Moder to. See har schiens an aal Kroameree un Tüünkroameree dorcht –

blossich een Soak – de har see nich doan.

Hör Moder de har see nich froacht, wat de denn woll dorvan meen!

Un Moder har nich de Kuroasch to särgen: Hör to mien Deern – ikk will dat nich un ikk kann dat nich. Loat mi mien Geburtsdach netso begoahn, as ikk mien Lääven läävt hevv.

Dat wee de groode Bredullje.

De Uplösung wee eelich heel eenfach. Ikk hevv een groodet Mest in de Füüsten noahmen, un hevv de Knütt tweischnääden.

Söäben Doach för de „groote Dach“ bün ikk noa Moder foahren.

Oahn laang vördem hen un hertotüün’n hevv ikk hör de Dör van mien Bensinkutsch openhollen. See is instäägen – un wi beid sünd furs losjükelt.

Wat ikk vörhar, un wonehm wi up doalhullen – dat wuß see nich.

Ikk har blossich an hör sächt, see bruks sükk üm dat heele Geböören keen Sörch mehr to moaken.

See hett mi gewähren loaten. Ikk wull hör wat doon, wor see hör Läävdach van dröömt har – wat sied füfftich Joahr as een Poahl in hör Fleesch seet.

Ikk wee mit hör up de Padd in d’ Noordland – noa Nörwägen.

Mien Voader hett hör in de Kreechsjoahren disse Poahl in d’ Fleesch sett. Un dat keem so:

Voaders ole Fischdamperkruu wee in d’ Kreech schwangswies in Dennsten up een Kreechsversörgungstanker – up een Bunkerschkipp.

De Koahn wee stationeert in Stavanger.

Wiel dat Stavanger joa so grääsich wiet wäch wee – un wiel see joa een heelet Joahr nich mehr in d’ Heimoathoaben weesen, kunnen see hör Frolüü an Bord koamen loaten.

Dat hevvt see denn ok aal mitnanner doan. In de Heimoat, in Huus wee dordör liekers överall groote Uprägung.

De Familin woanden meist üm meist in de sülvige Kuntrei, un so harn de Moders sükk dat tägensiedich all reschkoapen klöärich utmoalt.

Wat een Wunner ok – in so een gräsigen Tied so een Reis!

Elker Nacht Sirenengehuul – elker Nacht mit Kind un Kägel in d’ Bunker rönnen – un denn wenkt dor tomoal vöör een körte Tied dat Paradeis.

Dor wee up Schlach in een poar Familin in de groode Kreechshoaben so een lichten Röäk van Glükk.

Kuffers wurn in de Noaberschkupp tosoamen lehnt, wat man för so een groote Reis bruks, dat wur inpakkt – wenn man överhaupts wuß, wat för so een Reis’ aal nödich wee.

Denn well van de Froonslüü wee allmoal in d’ Utland wäst?

Un glieks sowiet noa Nörden to!

So een Reis vöörbereiden, dat broch een Hoopen Waark mit sükk.

Oaber liekers – de Dach vöör de Ovreis wee koamen.

Moder har in de letzte Nacht rein keen Schloap kräägen.

Van irgendwons her har see sükk een Bezuchsschien för Kleärstoff organiseert – un föör sükk in de letzde Nachtstünn’ns noch een Sönndachskleed neit.

Mörgens üm söäben schull dat denn losgoahn. Mit de Marinetoch van us lütji Boahnhoff ut. Dat wee aal bit in de letzte Kleenichkeit utklamüsert.

De Kinner wull’n joa aal mit noa d’ Iiserboahn. De Grooten schullen dat Foahrrad mit de Kuffer schuven – un de Lütten dor in een Drufel ümto.

Üm veer Ühr wee de Nacht to Ennen. De heel Koppel Kinner waschken, antrekken, Botterbrod schmeeren – manoman, gung dat in de Köäken tokehr. De Wichters mussen joa ok noch hör laang Flechten torechtmoakt kriegen.

Een Hülpsmaid för de Huusholleree wee woll all dor – oaber doch jümmers wäär Moder hier un Moder dor.

Klokk half särß ballert dat an de Dör.

Een luudet Mannslüüorgan bölk van buten: Telegramm für Eden!

Up Schlach wee dat in d’ Huus so saacht – man kunn een Fleech an d’ Müür sitten hörn.

Well in disse Tied läävt hett, de weet wat dat Word Telegramm to de Tied meist bedüden dee.

Moder stunn mirden in d’ Köäken – in de een Hand een Schöädeldook – in de anner een Oohr van een van hör Jungs. As wenn see in Soalt goaten wee – so stief un ok so witt stunn see dor!

De Hülpsmaid har denn Postbüdel dat Kuwert ovnoahmen.

Dat düür woll fief Minüten, dat Moder sükk wär röögen kunn.

Us keem dat as een Ewichkeit vöör. Allens leep as in Zeitlupe ov.

Moder streek mit een Pellermest de Ümschlach oapen.

See wee as een Steen – blossich an dat Papier kunn man sehn, dat see innerlich trillern de.

Särßtein Oogen keeken stier up dat lüütji Stükk bruun Papier.

Jeden wuß bi sükk, wat dor nu koamen muß.

Un hoop doch, dat dor wat anners keem!

Dor keem ok wat anners – nich „Gefallen für Führer, Volk und Vaterland“ – nä, blods heel banoal: „Reise nicht antreten – bin dienstlich verhindert – Hermann“!

Nümms sä een Word – nur bi Moder in de Oogen, dor blenker dat.

Un tomoal leepen in twee Sporen Troanen över hör Gesicht – dat wull rein gannich wäär uphollen.

Sächt hett see niks, oaber ikk denk vandoach noch mennichmoal, wo dat woll in hör Haart utsehn hett.

Aal wussen see blossich: Voader is nich dod!

Wat denn in us Moder stürven is, as see een Wääk loater van de anner Froonslüüd to weeten krägen hett, dat Voaders dennstliched Doon hellerder Hoar har un een Kleed över sieden Strümpen anhar, dat hevvt wi domoals noch nich weeten kunnt. Kiek – un sied disse Tied seet de Poahl in Moders Fleesch.

See hett mi foaken van hör Droom vertellt: Eenmoal in hör Lääven much see doch Nörwägen sehn.

Un nu – to hör tachentichsten Geburtsdach wee dat sowiet!

Wi wullen de Droom lääven – dat heet, ikk wull hör de Droom lääven loaten.

Een wunnerboare Reis. Van Düsseldörp dwarß dör Westfoalen, dör de Lünbörger Heid, de groode Hambörger Hoaben ankieken – un denn liek ut noa Nörden to.

Moder is dat nich as Autofoahrt ankoamen – nä, see schwääf glöv ikk över dat Land.

See hett mi ünnerwägens nich eenmoal dornoa froacht, wor dat denn hengung. See wuß dat woll.

 As wi oabends an Jütlands Spitz över dat schwaarte, kabbelige Woater keeken, dor frooch see mi blods: „Licht dor achtern mien Droom?“.

Ikk kunn blossich nikoppen un denken, mörgen froo büst du in dien Droom – in Nörwägen.

De neeä Dach wee dartich Minüten old, as wi spöörden dat dat Fastland achterut bleev. Achtein Stünn’ns ünnerwäägens – Moder har eelich schloapen mußt as een Ülk.

Oaber nä – see wee so frischk un so woak as neegeboren.

Mörgens üm särß is see denn noa över füfftich Joahren Gedankenreis in hör Droomland ankoamen.

Wi ween noch keen fief Minüten van Bord, dor hevvt wi us ankääken un beid tomoal sächt: „Wi sünd in Huus!“.

Sowat beläävt man jümmers blods eenmoal in sien Lääven.

Wi hevvt de heele eerste Dach sääten un Koarten schrääven – an aal de Geburtsdachsgasten, de mien Süster all nööcht har.

Dat see sükk nich vergäävens up de Padd noa de groode Fier van mien Moders tachentichsten Geburtsdach moken.

De Gasten hevvt dat aal mitanner good verstoahn kunnt – blossich mien överkandidelt Süster, de hett dree Joahr nich mehr mit mi schnakkt.

Köänt ji verstoahn, woarüm dat nich?

 

ewaldeden©

.

 

mill-1835162_640

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

Der Erwachsenen Trugschluss …

portrayal-72265_640

 

.

Der Erwachsenen Trugschluss …

Die Großen denken ich bin noch zu klein
und versteh’ nicht was sie auf Platt sich erzählen –
drum hauen sie immer kräftig rein
und geben nicht Acht beim Worte auswählen.
Ikk sitt denn in d’ Hörn
un tüdel wat mit mien Puppen torecht –
doch mien Kopp de leustert noa achtern un vöörn,
un wat dor so sächt word, dat is gannich schlecht.
So weiß ich denn schon oft Tage voraus –
die anderen die wundern sich immer –
was geschieht und was nicht in unserem Haus,
und verkriech mich, wenn’s sein muß, im Dachbodenzimmer.
Mien Opa de hett woll all Oahnung van dat –
he kikkt mi nämich foaker plietsch an,
wenn ikk üm sien Beenen striek as us Katt –
ikk denk mi he weet,
dat ikk dat meeste Särgen all inwesseln kann.© ee


ewaldeden

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

De Rägensbörger Ludwich …

.

 

De Rägensbörger Ludwich …

 

So schidderkgries as dat in Dutten lirgende Ümto üm de Ünnerstand in de Ruinen van Stalingroad, so schedderichgries is ok de Hääven över Russland an dissen Mörgen an d’ nägenuntwintichsten Jänner dreeunveertich.

De Stoalinörgeln van de anner Kant hevvt vöör een poar Minüten upholln to jaueln un zirsen. Van Oabends schummerdüster bit hen noa Mörgens in de Lächte speelen see sied Doagen – ov sünd dat all Wääken – Nachten föör Nachten de sülvige Melodei.

Jüüst hett dat huulen un dat glieks drup dönnernde Kroaken van Oosten her uphollen, denn sett dat eenmoal Lüchthoaln loater van de Süüderkant wäär in üm denn van dor noa Westen un Nörden wiedertotrekken.

De roden Kanonenscheeters teeknen so Nacht föör Nacht een schuurich Bild van de Windroos in de Koppen van de wenigen düütschen Suldoaten, de van de vöörtieds glorrieke särßte Armee överbleeven sünd van de Veelen, de van de Naziverbräkers in Düütschland in de Kriech dreeven worden sünd, üm löägenshaftich Bott föör dat eegen Volk to winnen.

Dat sünd nu blods noch de blengerigen Knoaken van dat vöörtieds so fette Schwien Wehrmacht, de dor in d’ Kädel van Stalingroad dorup wachten, dat see massakreert worden. Netso as de Düütschen dat mit de moakt hemmen, de nu up hör doal koamt.

Föör de poar Suldoaten givt dat keen Vörgels mehr – un all gannskeen Retuur. Föör hör givt dat blods noch een wachten up dat Ennen und trillern wat denn kummt.

De Inpietscher föör de Endsiech, de hevvt sükk vöörtieds all ovsett – as dat noch gung – ov see köänt in de mestenschkarpe Koal un in d’ Ansehn van de nich mehr to tellenden Liekenbargen ok niks mehr särgen.

Jeden van de Mannslüü mit de pottgries Gesichten in de schidderken un kladderken Wehrmachtsuniförmen säänt sükk all de Nachten dissen Momang her, wenner de Kanonenlarm üm hör to van een Minüt up de anner stillhollt.

Denn köänt see föör een poarmoal Oogenblenkern versööken, de Koal wat tägentoholln – de Iiseskoal de hör Knoaken jümmers langer fasthollt.

Wo laang hevvt see all niks mehr van achtern ut de Etapp leevert kräägen – söben Doach … twee Wääken … dree Wääken?

De Tied verschwemmt in d’ Besinnen van de Mannlüü to een doakerken Mengsel mit steenhaartsche Knüben dortüschen – wenner hör „istern Ratschon“ in jümmer lütger Deelen tosoamenstukt ward.

De Tied früsst to een blöderken Steen, wenner irgendwons een spierke Freud hochkummt över mannslos worden Äteree – wenner wäär een van de Kameroaden dodblääven is.

Eenzich de Leutnant mit sien över Nacht witt worden Hoar – aal nöömen see de alltieds bedachtige un besunnen Ludwich ut de Regensbörger Auen blods Herr Leutnant – de leet ni ok nur een Word van Trechtwiesung hörn, wenner een van sien Lüü moal wäär föör een poar Minüten vöör Schmacht un Vertwieflung de Zivilisatschon verlüstich gung.

Ovwoll up sien kladderichs Uniförm all laang keen Rangteeken mehr to kenn weesen, wee hum nich de Respekt un dat Vertroon van sien Lüü verlüstich goahn.

As een van de Öllsten in de tosoamenschmääten un överblääven Hoopen läch he an dissen Mörgen sien Fuuk mit dat Hüselband föör dat linker Ohr – de faste Bügel leech irgendwons wiet buten vöör de doode Stadd – bi de Siet, bevöör he de beid Jüngsten van d’ Restkompanie, de in hör ovschlääten Sömmertüüchs vöör Koal – ov wee dat de Baang vöör dat, wat dor in de tokoamen Stünn’n up hör doalkoamen wüür – vöör sükk hentrillerten, sien Arms üm de Schullern läch.

Net as een Voader, de sien Kinner in Schuul hollen will – schoot dat Jupp – een oldgedeenten Feldsuldoaten ut dat hannöversche Göttingen dör sien Sinnen.

Un eder Jupp dissed Denken in sien iisfasten Bräägen wäär updauen kann, löpt in de Kaarkhoffsruh, de över de dode Stadd mit de brennerken Hüüs un över de Stroaten mit de Inschlachkuulen van de Granoaten licht, de Stiäm van Ludwich de Leutnant, de sükk woll een bietji kraberg, oaber doch as dat fredelke Gesumm van komodich Hummeln in de Sömmerheid, dor wiet wäch to Huus, anhört.

Ludi vertellt van zoartlinnen Vöörjoahrsdoagen un de Gröönte mit de wilgen Bloomen an de bajuwarischen Woaterpooln. Een Veerrieger van de jung Keerl de siene Leevste verloren hett, de singt he sogoar.

Jedeneen kann in de Oogen van de anner sehn, dat de ok heel wiet wäch is mit sien Föölen – heel wiet wäch in de Heimoat bi siene Leevsten. Föör een körten Sett hevvt see dat blöderk üm sükk to un de Dod vöör de Oogen vergääten. Föör een körten Sett hevvt see de brannende Koal un de kniepende Schmacht ut hör Föölen un Weeten utschloaten. Föör een poar Droomminüten lang hevvt see de Dodenwööste üm sükk to ut de Oogen verloren.

Disse Minüten van d’ Wiesers up de tikkernde Schikksoalsklokk hett föör de Rode Armee rekkt, üm een Schlußsträäk to trekken – hett hör rekkt, üm ünner de gleunich Kädel van Stalingroad dat Füür uttomoaken.

.As de erbarmungswürdige Hopen ünnern in dat schwaarte Kellerlokk van hör Denkensreis noa to Huus wäär in de griese Trümmermörgen trüch is, kieken see in d’ Rundum blods noch in de Öäpnungen van een büld mattdüster russisch Scheetisens.

Ovwoll in de Gesichten ünner de rode Stern an de Mütz niks to kennen is, faalt doch keen eenzigen Schöät.

De Kameroaden mit de Mongolengesichten helpen hör sogoar noch hoast frünnelk dorbi ut dat Lokk to klautern..

As see aal mitnanner boaben ankoamen sünd mooten see oaber doch mit hochtillt Aarms vöör de annern hör Püsters herlopen.

In de Stünn’n as de Dach de gröttste Lächte van sien minn Tied, de he in disse Doagen hett, to foat kricht, finn’n see sükk mirdenmanken van Duusenden annern gefangennoamen Suldoatens ut disse Frontdeel up een pultrich Ackergrund so up de bloote Eer in de Nöächte van een verloaten Buurendörp, wor van de Hüüs blods noch brannerich Müürwarkresten to sehn sünd. Hier blieven see nu twee Doach un dree Nachten oahn Äten un Drinken to loagern. Schnee un Iis mooten in disse sßärstich Stünn’s herhollen, üm de Dörst un de Schmacht nich to een gräsich Deert worden to loaten, dat dat Blood van de eegen Kameroadens suppt und dat Minschenfleesch frätt.

Wiel man hör aal hör Soaken – ok de, de niks mit de Kreech, sünners blods wat mit Minsch weesen to doon harn, wächnoamen hett, hett ok nümms keen Klokk mehr un see weeten nichmoal wu loat dat in de Tied is.

So moot dat wääsen wenn een dod is, sächt noa een Ewichkeit de Göttinger Josef to sien Leutnant Ludwich – de Dod hett ok keen Tied. Schiet wat up de Klokken – wat bruken wie een Klokk – de harn wie joa su nich äten kunnt. Mit disse Worden schlutt he de “Ansproak an mien Volk” so as he dor noch achteranstüürt, bevöör he sien Kusen mit heeten Schmacht as een Wulf in dat in de labbrige Kohlstrunkenszopp inweekte Steenbrod schleit. Noa dree Doagen bi dartich Groad ünner Iis un keen Dakk över d’ Kopp is dat dat eerste waarme Äten.

See hevvt de blikkern Potten noch gannich recht los, as dat all heet, Dawai, Dawai … Marsch, Marsch …

Nu is dat ok allwäär vöörbi – hier kunnen se in de dree Doagen hör Knoaken tominnst een bäten Ruh tokoamen loaten, oahn stilkens lustern to mooten, ov dor wat dör de Lücht suust kummt, wat Dod un Verdarben in sükk hett.

In de nächste Doagen trekkt sükk nu in schidderk Feldgries een Schlaang oahn vöörn un achtern över de russisch Eer dorhen. Noa Süüdoosten to – jümmer noa Süüdoosten to. Dat dat noa Süüdoosten geit, dat weeten de as läävend Froachteekens dör d’ Land schlurenden Elendsgestalten van Leutnant Ludwich – de hett schiens een Droaht noa boaben ton Hääven.

Nümms dröfft wall sien Stää in de Schlaang verloaten – un dat will ok woll nümms, wiel de Moot und de Kraft dorföör gannich mehr dor is – oaber gediegen is dat – de Regensbörger Ludwich düükt överall bi de Kameroaden up, de man jüüst noch de Kopp boaben hollen köänt un moakt hör Moot – un givt hör verrafftich ok noch Äteree van siens ov, wor man hüm doch sülben all dat hillige ‚us Voader’ dör de Bakkschokken bloasen kann.

Nümms van de Uppassers mit de Scheetisens in d’ Füüsten kricht wat dorvan mit – dat schient hoast so, as wenn de Regensbörger Ludwich so unsichtboar as een Engel is.

Noa geföölde duusend Doagen dör Schnee un Iis ringelt sükk de feldgries Schlaang in Betekowka. Een van de Mannslüü, de een spierke kyrillisch lääsen kunn, de har dit Weeten üm de Noam as Schiethuussärgen in Ümloop brocht.

Hier in Betetowka kunnen de Minschen van ok blods een spierke Örnung niks spöärn. De Bolschewikibüppersten ween up soveele Plennys ut disse Frontabschnitt nich gefoat un nich inricht. See harn woll eder dormit rääkend, dat hör Lüü veel mehr van de Germanskis – van de Kreechsverbrääkers ünnerwäägens dodschoaten harn.

Van aal wat Minsch sükk blods denken kunn wee nich genuch dor – tominnst nich föör de verhassten Plennys – blods van eens – van eens wee genuch dor – van Mangel an dat wat Minsch ton överlääven bruken deit un an Krankheiten un Süken, de sükk bi Minschen, de in sükkse schroaren Tostänne vegetieren mooten sükk verdannt flink breetmoaken.

Jedeneen wee blied, wenner he verlächt wuur – un sett n’türchlich allns dran, wat he in disse Loach dransetten kunn, üm wächtokoamen. In irgendeen anner Loager – oaber blods wäch van dor. Up Düür tüschen aal de minschlichen Wrakks mit Typhus, Ruhr un Cholera lääven to mooten dat wee all een lebennigen Dod.

De Leutnant un de Göttinger Jupp de harn dat Glükk. Dör dat goodsärgen .van een russisch Doktersch, de de Göttinger Jupp bi aal dat Elend in hör Doktorschkoamer een spierke Freud moakt hett.

An d’ darteinsten Märt seeten see Middachs up de noakend hollten Footdeel van een Veewaggon föör de Transport noa Wolsk.

300 Kilometers Iisenboahnfoahrt leegen vöör de Minschen in de oapen Frachtwoagens. 300 Kilometer bi veertich Groad ünner Iis – oahn Strohsakk – oahn Schiethuus – blods mit een poar Bummen vull Woater, dat glieks stief wee, nettegroad see dat ut een Pütt hoalt harn – un mit föör elker Minsch twee Knüben Brod.

Föör de meesten wee dat een Reis in de Dod, de de een büld van de Mannslüü in de söäben Doach ünnerwäängs all to sükk hoalt hett.

De Leutnant schull noa Gotts Meenen woll nich so schofelich van de Welt goahn, as aal de annern, de up de Foahrt eenfach ut de Waggons noa buten schmääten worden sünd – un de keen Gravstää mehr bruksen, denn in de russische Wiede blivt keen Stükkji Fleeschk un keen Knoaken eenfach so lirgen.

.An d’ twintichsten Määrt is de Toch in Wolsk ankoamen. De Heergott hett de Leutnant mit de Hülp van d’ Göttinger Jupp noch sien “Golgatha” bestiegen loaten, um hüm up de Höächte van vöör dat Loagerdoor – un bevöör he dor de irdisch Düvelssoal to sehn kreech – fredelk to sükk in de Ewichkeit hoalt hett. De Heergott was in disse Momang sien Seel gnädich.

.

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

Düwelswaark.

flowers-291902_640

.

Düwelswaark.

 

Dree moal har see us dissen Sömmer all bi us Öllern schwaart moakt, dat wi bi hör in d‘ Tuun weesen to klauen. Wi – de wi doch aal unschüllich as witte Engels weesen. Vöör us annern is dat nich so haart ovgoahn , wiel – us Öllern de meenen woll stilkens, dat de Frücht bäter in us Pans uphoaben weesen, as wenn Linoa Knieptaang de Appels un Beern an de Grund verkoamen leet. Alleen de beid Spiekermanns – us Schoolfrünnen  Geerd un Renko – de harn in Huus tweemoal een düchdich Loach Hau kräägen.

Voader Spiekermann wee näämich van Natur ut all een futerigen – un suupen de he ok as een Enter – un denn noch dat Mallör, dat dat lütji Huus – wor de Spiekermanns in woanden – van Linoa Knieptaang hüürt wee.

Dat seet us man bannich hoch in d‘ Kopp. Bi elker Schlach up de Mors van Gerd un Renko full us wat Neeäs in, wat man mit Linoa Knieptaang moaken muß.

Dat weesen n’türlich blods Gedankens in us Köpp – un de leev Gott wuß dat ok – ober so heel leet us dat joa nich mehr los.

Een poar Wäken loater keem us woll van boaben ut de Hääven son bääten Hülp to hülp. Dat wee de Tied, dat suure Kaarsen un Mirabellen riep an de Bööm hungen. Geerd un Renkos Moder schull annern Dach bi Linoa Knieptaang helpen de Frücht to plükken – de Olsch wull inkoaken.

In een Tied van Minüten stunn use Ploan fast.

Linoa Knieptaang de glööv näämich över de Moaten an Spökenkiekeree. See hung dat Koartenlärgen un Wiessoagen an. Dat wussen wi. Wat hör dor so inschüünt wor, dor geev see een büld up.

Un wi gääven een büld up us Kinnerverstand.

Wi deelden us in enkelt Parten. Een poar van us speelden de heele Noamiddach an d‘ Vöörkantssied van Linoa Knieptaangs Huus. See har woll groode Sörch, dat us de beid Augustappelbööm, de in d’ Vöörtuun stunnenn, in d‘ Ooch seeten, un hett de Sandpadd de heele noamiddach nich een Minüt ut de Oogen loaten.

De Augustappels sünd denn ok aal moi an de Bööm hangen blääven – un de Knieptaang hett sükk säker hööcht, dat see us Kinner dat Klauen versollten har.

See har oaber in de Tied man bäter Koarten lächt – villicht harn de hör sächt, dat see man ähm noa achtern in hör Tuun kieken schull.

Dor harn in de Tied as see hör Oogen up de Augustappels har näämich fief fixe Jungs sükk de moi halfwussen Mirabellen un Kaarsenbööm vöörnoamen.

De Mirabellen ween use Beute – un de Kaarsen de  hungen an Ennen van us Doon in Büngeln moi verdeelt in de Mirabellenboom. Dat wee een düchdich Stükk Waark för us wäst.

Anner mörgen stunn Linoa Knieptaang denn Klokk aacht in d‘ Tuun un wull Kaarsen plükken.

As so een sollten Steen stunn see dor vöör de Bööm – dor har  de Schwaarte mit de Peerfoot sien Hannen in d’ Spill – Kaarsen an d’ Mirabellenboom.

See hett de beid Bööm nie nichwäär anfoat – un vertellt hett see ok keen Minsch wat van dat Düwelswaark.

Wi Kinners harn woll aal mitnanner een poar Doach Schieteree van us Mirabellenorgie, oaber dat wee us de Soak wiers wert wäst. © ee

.

 

mirabelle-plum-tree-1498886_640