Veröffentlicht in oostfreesches Platt

Düütschland, mien Land …

.

 

 

Düütschland, mien Land …

 

Wenn ikk, bevöör ikk schnoabends to Bedde goa, de Dach un sien Vermelden nochmoal an mien binnerst Ooch vöörbitrekken loat, denn denk ikk foaken su in mi rin: Düütschland, Düütschland … worhen driffst Du – worhen geit dat mit Di – un kriech van mi sülven denn keen Antern. Dat is mi foaken reinwäch een Haartenslast. Wenneer ikk denn oaber, noa een poar Stünnens up de Rürch stoahn, in de Mörgenlächte in een neeän Dach rinsteuster, denn hevv ikk meist een antern up mien Froagen in de verleeden Oabendstünnen.

Düütschland dat is mien Land. Düütschland, dat is dat Land van mien Moder un Voader, van mien Omas un Opas, van mien Tanten un Unkels un Veddern un Basen – un well dor anners noch aal togehöört. Un su as ikk, su hett jedeneen Düütschen joa föör sükk ok Moder un Voader, hett Omas un Opas un aal de annern in de lange Riech van Famili un Verwandtschkupp.

Düütschland, dat is een Stükkji Eerdengrund mit Woaterkant un Hüdelbargen, mit Minschens Leevde un mit Targen, mit Moor un Heid un grööne Buschken, mit een wieden Hääven un mit foaken blods een schroared Denken. Un föör aal dat – ov dat nu good is, ov dat is leech in sien Geböören – föör aal dat kann doch dat Stükkji Eerdengrund nich as Schülligen herholln. Dat stükkji Eerdengrund quält doch keeneen van Milljonen van Deerten, su as düütsche Weetenschkuppler dat Dach föör Dach in Düütschland doon – dat Stükkji Eerdengrund bedrücht doch de Ollen nich üm hör Renten, su as düütsch Politikers dat sied alle Tieden so goalk moaken – dat Stükkji Eerdengrund stüürt doch keen Suldoatens in een Kreech un in de Dod in alle Winden, un dat blods wiel de Regeern dat föör nödich hollt un villicht anner Regeern dormit in de Mors krupt – dat Stükkji Eerdengrund drocht doch keen Schküld doaran, dat dat binner siene Grens in Politik un Weertschkupp veelstoveele Leegers un Bedreegers sükk dat good, allsto good goahn loaten köänt – dat Stükkji Eerdengrund hett dat doch nich to verantworden, dat boaben sien Grund su veele, veelstoveele aarme Familin jümmers aarmer, un to glieker Tied de Rieken un Schojakken jümmers bölkrieker warden. Dor kann dat Stükkji Eerdengrund – wat ikk as mien Land beteeken do – doch wiers niks an to.

Kiek un doarüm kann ikk mit mien Land ok nich düll sien – blods mit een heelen Riech van Minschen van boaben mien Olldach un in mien Land, dor kann ikk föör Gewalt nich good Frünnd mit weesen. ©ee

Advertisements
Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

Ikk hevv mi doch verfäärt ….

 

.

 

Ikk hevv mi doch verfäärt ….

 

Nu wor de hilligen Fierdoagen güstern sünd, hevv ikk mi – bevöör de Ballernacht kummt – een bietji Tied noamen ton verpuusten un hevv moal över d’ Diek keeken – över de Diek achter de mien Kinnertied hör Kinnertied tobrocht hett. Nu wor ikk all een tiedlang Doach Propitär bün, hevv ikk dorcht ikk günn mi dat Besinnen an disse glükkerld Tied noch moa.

An disse Tied, wor wi up d’ Penner in d’ Groo in de Schlööden Stiekelstakken fungen. An disse Tied wor wi in dat hooge Gröön up de buntklöärigen Wischen Korben- un Kiebitzeier söächten. An disse Tied wor wi an d’ Deep stünn’nslang mit Wilgenstökk un Hüselband up Oal un Stint seeten. An disse Tied wor wi dreemoal an D’ Dach de Schoapen an d’ Diek umtüddern mussen. An disse Tied wor us Riek de Diek, de Strand, de Düün, dat Watt un dat gröönblausche Woater ween. Niks is dorvan blääven – een wööste Wiede kreech ikk to sehn – een wöste Wiede de een van de grooten Blikkisten(Conteener)hoaben worden schall – vöör de Milljarden in de Grund dönnert worden sünd. Dat Weltnaturerbe Wattenmmer stuuv tägenan kann sükk över disse Noaber höögen. Wor hett man bi us denn ok all witte un schwaarte Engels up so een Nööchte binanner sitten.

Ikk hevv mi denn doch verrafftich de Freeheit noahmen, mi to froagen wat dat denn schall un ov wi as Minschen, as Gemeendschkupp, as Land so een Joahrduusendspillwaark as de „Jade-Weser Port“ överhaupts bruken. Is dat nich eder so, dat een poar Minschkes sükk an dat Boowaark maal un döäsich verdeent hevvt? Mit een gülden Nöäs is dat woll gannich mehr to beliekteeken – dat is all eder een gülden Mors de see sükk dorbi hoalt hevvt.

Mien Freeheit hett mi denn joa noch een spierke wiiderdreeven un hett mi de veelen Conteenerschkeepen wiest, de alleen vöör de Düütsch Küsten van Polen bit an de hollandsch Grens foaken all moantenlang oahn Fracht an d’ Kett lirgen. Een büld sünd dorbi, de glieks noa Boo un Dööp to een Uplärger worden sünd. Dat is doch een bääten so, as wenn wi neää Minschen – noadem see geborn un döfft worden sünd, glieks in d’ Ollenhuus ovschuuven deen.

As ikk dat in mien Köäsel all son bietji trechtsett har, dor hett mi dat Minschendoon doch reschkoapen verfäärt.©ee

 ewaldeden

.

 

Veröffentlicht in oostfreesches Platt

Dat weesen noch moie Tieden…

 

.

Dat weesen noch moie Tieden…

Unkel Makki geit in d’ Peerstall,
treckt sükk un sienen Schimmel an –
denn geit dat los mit Pietschenknall,
an aal de lütji Minschen ran.

De Sünnerkloas – de Sünnerkloas,
so trillert dat dör Jevers Stroaten –
sitt up sien Peerd as groote Boas,
kricht mennich Jung to foaten.

He blöädert mit sien groode Hannen –
de Hanschen lüchten rein schneewitt –
de Jungs de lustern achter d’ Dannen,
ov he wat in hör Stävels schmitt.

Foaken will he ok woll hörn
ov Kinnergod wat upsärgen kann –
lütt Hinni de deit hoast beschwörn,
dat is de ächte Winachsmann.

Päpernööt un rode Appels
hett he in sienen grooten Büdel –
man höört van Kinnerfööt Getrappels
ut haarte Jungs worn weeke Hüdels.

Wenn he kummt mit veel Gepingel
sitt mennich Haart woll inne Büx –
denn is de een ov anner Schlingel
achter Moders Schuud, ganz fix.

Seecht see hüm denn allwär van achtern –
de Sünnerkloas is all ‘n Huus wiider –
denn faangt see glieks wäär an to jachtern
un fleuten up de strenge Rieder.

©ee

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

Goos moal anners…

.

 

Goos moal anners.

 

Dat gung moal wäär up Winachen doal. Up d’ günntsied van d’ Stroat – in dat Gröönland van Kobus Richelpoal dor wuur dat schnöätern all minner. Dat Koppel Goosen kunn man nu all tellen. Elker Dach keem’n de Minschen ut de Nöächte – un ok van wiet her. Martensdach un Winachen – wat weesen disse Doach oan een broaden Goos up d’ Disch. Bi Kobus Richelpoal wuurn de Deerten oaber ok noch up de ollerwelsche Oart fettfuttert. Nich so stopperich as bi de Schluurhakken van Pinunsenschooster hier in Düütschland ov annerwons.

Man weet joa, wo dat över de Oostergrens mennichmoal togeit mit de Deertenmästeree. Kobus sien Goosen – de kösten denn ok woll een poar Pennings mehr – oaber he bruks ni nich Sörch to hemm’n up sien Goosen sitten to blieven – he har jümmers noch to minn to verkoopen.

Hans in d’ Glükk woahn mit sien Annelisse nich wiet van de Goosweid wäch. Oh Gott – wo foaken har Hans Troanen in d’ Oogen – wenn he so noa de anner Kant van de Stroat keek, un an de Tieden trüchdoarch, in de sien Moder noch dat Winachsäten t’rechmoakt har.

Sien Annelisse kunn woll komodich Woater koaken un Spitzboonenkoffi ansetten – oaber dormit hullen hör Künsten ok all up.

Speegeleier hett see sükk doch verrafftich moal an versöcht – de stunnen denn tomoal hochkant in d’ Paan. Dat har joa ok sien Goodes – up disse Oart paasen dor joa een büld mehr Höönerfrücht rin.

Ganz so recht wee dat denn oaber woll doch nich – de Eier wullen näämich nich stoan bliiven – un so kreech he jümmers Eierschmeer to äten. Na, liekers – sien schmachtich Pans hull denn up to gielen – un dat is doch ok wat weert.

De fiefuntwintich Joahr bit noa d’ sülvern Hochtied de har he all mit dat Schmoalspoaräten achter sükk brocht – he kunn sükk gannich mehr besinnen, wo een Minsch sükk noa so een goaelk oostfreeschk Äteree hööcht.

Sien Annelisse har näämich in dat wiede Oostenland – dor in d’ Noaberschkupp van Dracula – hör Kinner un Jungwichterstied tobrocht – dor wo man ut Stääkrövenschillen een Sönndachskoken mook. Dat mach joa för de Lüü dor achtern woll wat lekkers wääsen.

Dit Joahr schull nu wat besünners worden. De Noabersfroolüü harn all wääkenlang van een kröästerken Goos as Winachsbroaden tüünt – dit Joahr wull Annelisse hör Hans överraschen – see wull hum wiesen, dat see nich minner wat wee as de freeslandschen Köäkschken in de Noaberschkupp.

Hans wee all de heele Vöörmiddach buten üm d’ Huus to an klütern, un wunner sükk stoadich över so’n oarigen Röäk de hüm in de Nöäs killer. Een poarmoal har he all noa d’ Jauchbakk luurt – he muß endlich de rötterk Klapp neemoaken. Tägen Middach röppt Annelisse hüm denn to: „Hans – rinkoamen, dat Äten steit up d’ Disch.“

„Wat givt d’ denn vandoach lekkers“ – löpt as Froach van hüm trüch.

Mehr as „Loat di överraschen“ hört he nich ut de Köäken. As he in de Koamerdör steit, faangt he vöör Freud hoast an to blaarn – hett sien Froo doch noa een halv Joahrhunnerd to’n eersten moal een broaden Goos up de Toafel brocht. So’n Belääven oaber ok – dat de Heergott hüm dat noch schenken deit. De Goos tweitoschnieden lett Hans sükk joa nich striedich moaken – dat hett sien Voader in Huus ok stilkens doan.

He sett dat groode Mest an – trekkt de Nöäs kruus – un denn kruppt de füünsche Froach över de Disch: „Wormit häst du de Goos denn füllt?“

Sien Annelisse kikkt hör Keerl an as hör Puus up Sönndach … wuso schull ikk de Goos füllen? Dor fääl doch binnerwendich niks an – de wee doch heel vull. ©ee

 

ewaldeden

.

 

Veröffentlicht in oostfreesches Platt, Plattdeutsch

Duden.

 

.

 

Krööger Bernhard – de letzde Krööger Duden in sien Element

Duden – een grooten Noam in dat lüütji Dörp Sengwarden

 

Överall wor Düütsch as Sproak noch Bedüdung hett, steit boaven alle Worden as faste Beteekning ‚Duden’. Dat is all sied lange Joahren so, un geit trüch up de ole Konrad Duden. De hett to sien Tied de Tied wiet vörrutkieken kunnt, un de Minschen mit sien Idee van een Wordenbook een Tau in d’ Hannen gäven, an dat see bit vandoach an langlopen. Wenn Konrad Duden nu nochmoal in de ‚Duden’ kieken kunn, muß he sükk wiers eers mit een Riech neeä Worden anfrünnen.

Mit een Büld van dat, wat dor so insteit, wuß he säker niks mit antofangen. Oaber sien Waark mit de Noam doaran, dat is bläven.

De Dudens ut Sengwarden, de dor goahn sünd, harn sükk ok eers ümkieken mußt, wenn see denn wär in disse Welt trüchkoamen ween.

Dat schoot mi in d’ Sinn, as ikk körtens een Bild van Dudens Krooch in Sengwarden in d’ Willemshoabener Zeitung ovdrükkt seech, un dorünner lääsen muß, dat de Tied föör dat Huus woll ovlopen is. Dit Stükk Geschicht word nu ovräten. Dat Müürwaark kummt up de ‚Restmassendeponie’, dat Hollt word ‚schreddert’, Iisen un anner Metall word ‚recycelt’ as dat in Needüütsch heet, een bäten annerswat kummt noch in d’ ‚Sondermüll’ – un denn is dor niks mehr.

Is dor wüggelk niks mehr? Wor blivt de Seel van dat Huus? Wor blivt aal dat Weeten üm de Tied, üm de Festen un Fiern, üm dat Lachen un de Troanen? Givt dat dor ok een ‚Restmassendeponie’ föör?

Dat Huus is ok een Waark ut verleeden Tieden, un as Krooch dör Generationen van Duden Hannen goahn. Diedrich een, Hans, Paul, Diedrich twee, Bernhard – dat weesen aal stoahfaste Mannslüü mit kregel Froonslüüd an hör Sied.

Is över hunnerd Joahr Lääven un Leiden denn niks? Opa Paul mit sien trööe Frünnd Ajax is mi heel besünners in mien Bedenken hangen blääven. De Veerbeener gung hüm keen Trää van de Sied – un schnakken kunns mit dat Deert blods up Plattdüütsch.

Dat Huus mit de ole Noam doran hett nämich ok Tieden överduurt – un jümmers mit de glieke Bewennt. Hier wuur dat Lääven in d’ Dörp waarmhollen.

As Diedrich Duden de Eerste noch in achteinhunnerd sükk an de Ekk fastsett hett, kunnen de Lüü dat mit dat ‚Waarmhollen’ noch so näämen as dat sächt is: Köälen, Hollt un Törf kunn man bi Duden kopen. Achtern up d’ Hoff leegen de schwaarte Köälen up groode Hümpel, un vöörn tägen de Krooch geev dat wittet Mähl un Krinthen.

De Bakkeree, de van de Vööreegendöömer Ulfers to de Krooch hör, is denn irgendwenn ovbraant, wiel de Bakkerjung in een kollen Wintersnacht dat inbööten in d’ Bakkoaben woll een bietji överdreeven har. An de Stää is denn de Soal boot wurden, in de sükk good tweehunnerd Gasten vergnöögen kunnen – mit een Freelücht-Kägelboahn an de Oostermüür.

So mennich Schwien un Koo is mörgens nöchtern över de amtliche Veewacht achter d’ Soal dreeven worden, bevöör Verkööper un Kööper vöörn in d’ Krooch hör eegen Nöchternheit mit Schlukk un Beer verdrieven kunnen.

Mit ‚Gasthaus Deutscher Adler’, so as de Krooch amtlich heet, wußen de meesten niks antofangen. ‚Dudens Krooch’ seet dortägen in Allermanns Kopp fastspiekert.

Ok wenn dat groode Huus mirden in d’ Dörp bi wieden nich de eenzige Krooch in d’ Gemeend wee – van wecker Kant man ok up d’ Schossee noa Sengwarden rinkeem, man muß an Dudens Krooch vöörbi.

Vöörbi is good gesächt – ähm stillhollen, in de Gaststuuv rinkieken un hörn, wat dat in d’ Dörp an Neeichkeiten geev. Föör de meist Mannslüü, ov see nu Veehannelsmann, Buur, Handwaarker ov Aarbeider ween, wee dat komodich. As denn ok up d’ Land mehr un mehr blikkern Kisten mit hör iistern Haart Peer un Woagen ut de Olldach verdreeven, wuur dat mit dat anhollen un rinkieken stilkens wat minner.

De Tied har een Deel van hör Komodichkeit in de Tied achter sükk loaten.

Ovwoll, wenner man so an de Generatschonen langskikkt – dat wee eelich glieks, wekker Duden as Koptein an Bord dat Stüür in d’ Füüsten hull – dat Schkipp Duden, mit de Krooch as Kommandobrürch is alltieds good in Foahrt bleeven.

Dör Undeepten un leeged Woater in de Gesellschkupp is dat Boot Duden nettegroad so good dörseilt, as dör Störmnachten un Hoagelschlach. Dat leech woll nich upletzt doran, dat de Stüürmann – liekers well dat jüüst wee – mit Haart un Seel in d’ Jeverland to Huus wee.

Dat van aal Kanten Vertroon up dat Huus leech, is doran ovtosehn, dat de Weertsmann toglieks Bankholler föör de Ollnborgsche Landsbank wee. Dudens Bankstuv wee woll de eenzige Geldkaas mit Öäpnungstieden bit wiet noa Middennacht.

Alleen de Soal kunn Kisten vull Biller dorvan moalen, wat in hüm ovgoahn is. Jeden, de moal in Sengwarden to Huus wäsen is, weet irgendwat to vertellen, wat he irgendwenn in de Soal beläävt hett.

Een ov anner mach nu woll denken: Joa joa – dor blaart een Mannsbild de moie Tied achteran, un mach dor villicht son spierke Recht mit hemmen. Oaber heel so wee dat nich.

Ok de Froolüü in d’ Dörp kreegen hör Deel dorvan ov. Wenn see ok nich mit de Mannslüü bi Schlukk un Beer an d’ Tresen sitten goahn kunnen to schnöätern – disse Freeheit keem eers mit de neeä Tied – stuv tägen de Gaststuv wee Dudens Kolonioalwoarenloaden mit aal de Kroameree föör Köäken un Huusholln. Un nu schall blods nümms glöven, de Froolüü harn dor nich foaken nipp un nau mitkräägen, wat van de Keerls vör d’ Beerhoahn tägenan in de Gaststuuv Wichtichs föör de Welt bekoakelt wuur. Man wee joa ünner sükk.

Ingangs de szömziger Joahren hett sükk dat Bild denn hoast över Nacht ännerd. In d’ Krooch weih van Mondachs bit Freedachs een annern Wind. Kompaneen van Aarbeidslüü har de ‚Industrialisierung’ tomoal an de Küst föört, de Oabend föör Oabend in d’ Krooch bi Duden Anker schmeeten. De Köäken, de bit dorhen blods jümmers to Festivitäten wiest har, wat see hergääven kunn, stunn nu elker Oabend düchdich ünner Damp. De Mannslüü, de Dach föör Dach twalf Stünnen up de groode Boostään an d’ Woater knoied harn, de kunnen woll wat verknusen.

Nu keem dat wäär van Dach, wat de Sengwarder Krööger all sied de ole ‚Knyphuser Tieden’ utteekend hett: Hör Weltoapenheit un Gastfrünnelkkeit Frömmden tägenover.

Dorvan to vertelln weeten vandoach noch mit Haartblood ole Mariners in ganz Düütschland. Mennicheen kricht noch richtich Lüchten in de Oogen, wenn he an sien Dennsttied in de Sengwarder Kasern un de Nachten in Dudens Krooch trüchdenkt. Tüschentieds hevvt sükk joa ok mit wesselnd Düür Serben, Kanoadiers un Tommys in d’ Dörp as in Huus föölt.

Ikk denk, ikk bünn nich de Eenzige, de dat maal ankummt, dör Sengwarden to foahren un nich mehr bi ‚ Dudens Krooch’ föör een lütten Schnakk stillhollen to köänen.©ee

 

Ewald Eden

 

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

Een un een is dree …

 

 

Een un een is dree …

Inkoopen – dat wee stoadich bi us ‘n grodet Räkenspill. Moder un ik seeten foaker een half Stünnen ov mehr över de Inkoopszädel – bit wi dat so vöörnanner harn, dat dat wat wi hemmen mussen, mit dat wat in Moders Knippke an Doalers in wee tosoamenpasen dee. Wat dor her muß, keem aal moi up een Zädel – so – nochmoal dörgoahn dat heele Waark – un denn fääl dit noch – un denn fääl dat noch. Wi schreeven een büld hen un her – hiervan een bäten minner – dat villich wächloaten – up een Oart kreegen wi dat jümmers togaang. Dordör hett man dat, wat man har, mit heel anner Oogen sehn. Äteree wächschmieten? Up so een Idee ween wi gannich koamen! Bit vandoach is dat in mi sittenbläven – wenner ikk seech, wat an Äteree wächschmäten word – irgendwat kruppt denn stilkens in mi hoch – denn Minschen, de dat noch een heel büld norder geit as us domoals – de givt dat joa woll genooch up de Eer. Up us Inkoopzädel stunn eelich över de Joahren stoadich dat sülvige – man kunn joa nich tüschen twintich Zsorten Soalt – ov tüschen hunnerd Zsorten Brot utsöken. Un dat wee ok man good so – as moal so ’n Berlinschen Börchmester sächt hett – noadem he wiest har, dat he van d‘ verkeert Kant is. As dat vandoach in een grooten Koopmannsloaden utsücht – so hevvt wi us domoals dat Paradies vöörstäelt – ov dat Schlaraffenland. Joa, joa – Schlaraffenland.
Schlaraffenland heet dat in us Bööker, wenn irgend-wat beliekteekend wuur, wat dat för normoal Minschen nich geev. Dat Word is hütigendoachs hoast nargens mehr to finnen. To een ächten oost-freesschken Huushollen hört Tee dorto – wiel Moders Knippke oaber joa de Paddwieser wee – un Tee gräsich düür – geev dat Tee jümmers blods in Moaten. Dat in de Teedöös nich stoadich so flink de hollten Böän to sehn wee, wee Tee för Kinners kien Gedränk. Wur woll jümmers sächt, Kinnergood kricht van Tee een schlappen Nöäs – man dat har woll eder mit de Düürheit to doon, as mit de schlappe Nöäsen. Koffji wee bi us nie nich in d‘ Huus. Wenn Moder wuss dat Visit keem de Koffji drunken, wurden de Pennings tohoop kraabt. Dormit muß ikk denn gau noa Fidi Folkers sien Melkbud rönnen un een blikkern Spitztuut „NESCAFE“ kopen. In een so’n blikkern Tuut wee Stoff för twee Taasen Koffji in – för fief Groschkes wee dat een düür Vergnöögen. Dat wee Visit, de nich so foaken koamen drüss. Moder hett dat woll nie nich sächt – oaber Kinnerhaarten spöärt sowat.

©ee

 

 

 

Veröffentlicht in oostfreesches Platt

Diederk …

 

 

Diederk …

.

 

Oabendbrotstied is över d’ Huus fall’n. Buten gliddert de blanke Fröst över dat Land. Schneeröäk licht in d’ Lücht. In veer Wäken is Winachen. Diederk kummt pulterich in de Köken. He kloppt sükk de Aarms, dat dat Blood wäär anfaangt to lopen. „Tini – moak mi man gau een stieven Grog – veer Stünn’ns hevv ikk an d’ Stroat stoahn – de Bulldoch de har Plattfoot un Schmitt Gerds kunn nich so flink een neeän Reifen besörgen.“ Sien Nöäs is vöör Koal rein blau anlopen. „Ikk har all in d’ Kiwi, dat ji wäär bi Emil Egts in d’ Krooch verhoagelt weesen,“ schleit hüm tomööt. Tini, wat sien Froo is, de steit an d’ Kökendisch – vöör sükk hett see een grooten Schöädel mit Deech stoahn. See steit mirden in d’ Winachsbakkeree. So, as see de Höönerfrücht över de Kant tweihaut – man kann hör de hillige Gnadderichkeit ansehn. Und hör’n kann Diederk de ok: „Ikk wull di Hinnerk all achteran stüüren.“

 Hinnerk is sied veertich Joahr up de Hoff – van sien Schooltied all an. Bi Diederks Voader is he domoals as Lüttknecht anfungen. Wenner hüm moal een Frömmden dornoa froacht, wat denn eelich sien Boantje in de Bedriif is, denn antert he foaken mit schmüstern üm de Oogen: Ikk bün de Grootmaid – Mädchen für alles – löpt dor denn noch mit för de, de nich weeten wat dat is. Tini hett sükk van d’ Disch wächdreit. „Dat hevv ikk denn oaber doch loaten, wiel – övermörgen is Vullmoand – un bevöör Hinnerk ok noch wäär mitverszakkt . . .“

See schnakkt nich wiider, denn de Kädel faangt jüüst an to fleuten. De Groglöäs pingeln as Winachsklokken. Ut de bruune Buddel klukkert de Rum in de Glöäs, as de Rotwiin Sönndachs in de Kaark dör de Paster sien Halsgatt. Dat Rüken van de goode Stoff ut Jameikoa trekkt as so een Foahn över de Disch hen. Oma, de mit an d’ Disch sitt, de kricht all krüllern in d’ Nöäs. Diederk stött sien Froo an: „Nu wees man nich so knieperk – twee duumenbreet mooten dor all inwääsen – anners köänt wi joa glieks Schöädelwoater drinken.“

Tini moakt heel groode Gluubschoogen: „Wat heet wi? Ikk will vöör dien Moder un mi een Grog moaken. Vöör Hinnerk un di do du dat man sülven – ikk bün doch keen Krööger föör jo Mannslüüd.“

Diederk hollt leever still – sien Brand van eergüstern sitt Tini noch hoch. Noa d’ Schwienovleevern bi Barchmann hevvt he un Hinnerk doch verrafftich twee Birgen versoapen – oaber moal eerlich – wat schall man anners ok doon, wenn man bit mörgens üm veer in d’ Krooch tohoop sitt.

Tini besinnt sükk denn oaber doch anners, un kricht noch twee Glöäs ut d’ Schkapp. „Roop Hinnerk man ähm rin – de is noch in d’ Koostall“ – sächt see all een spierke sinniger to Diederk. Diederk bruukt eers gannich dör de Achterköken to bölken. Hinnerk steit all in de Dör – för westindische Kroamereen hett he een gooden Nöäs. „Na – Buur, wi mooten Mörgen froo woll hen to Dannenbööm schloahn – dat word Tied – de eersten Upkööpers ween all hier“ – brum-melt he vöör sükk hen. „Winachen steit vöör de Dör“, sächt he noch halvlastich achteran.

„Well steit vöör de Dör?“ kreit Oma dortüschen. See hett Hinnerk sien Schnakk nich recht mitkräägen, wiel see nich mehr to bestich hörn kann. Un wenn Oma wat nich mitkricht, denn is dat nich good. „Loat de aarm Keerl doch rin – de kricht joa iiskollt Footen buten. He kann doch een Grog mit us drinken.“

Diederk pruust vöör Lachen so in sien Grogglas, dat de Speuters över d’ Disch fleegen. „Mien Jung, dat is heet – du mutts ok nich so biersich wääsen bi d’ drinken – hier näämt di doch nümms wat wäch – de Keerl, de buten steit ok wiers nich – to Hinnerk – nu nööch hüm doch rin!“ Oma word all rein füünsch – see will woll för Gewalt weeten, well dor för de Dör steit. Tini kann bold nich an sükk hollen un word twee Trää luuder:

“Omaaaa – Hinnerk hett sächt, Winachen steit för de Dör …!“ „Och soo“ – Oma foat rein beruhicht mit beid Hannen noa hör Grogglas – „och sooo …de loat man buten stoahn – ikk hevv dorcht, dat wee villicht een van de Noabers.“

Un wenn ji nu heel verdwarß för d’ Joahr up de Fierdoagen luurt, un jo wunnerd dat dor niks kummt – denn schluurt man ähm bi Tini un Diederk vöörbi – dat kann good wääsen, dat Winachen dor jümmers noch vöör de Dör steit.©ee

 

ewaldeden

 

.

 

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

Een anner Winachen . . .

 window-1956424_640

 

 

Een anner Winachen . . .

 

De Winter wee över Nacht in d’ Land koamen – villicht har he dat eerste Lucht an de grööne Kranz sehn, de in dat grode Trappenhuus hung – villicht wee he ok upwoakt, wiel he de lüütji Kinner har singen hörn – de an disse griese Mörgen ünner de Dannentakken stunn’n un Winachsleeder in de koole Lücht van de wiede Deel stüürden. See stunn’n dor – in twee Riegen piedelliek utricht – as Suldoaten up d’ Kasern’nhoff. See ween an klöömen in hör körte Büksen – dat kunn man an de fiine Stimm’n hörn, de as sprungen Glas klungen. Bi d’ Singen keeken see stur liekut – up een grodet Mannslüübild ünner een Foahn. Vöör de Müür mit dat Bild stunn’n twee groote Minschen – de klöämden nich in hör piekfeine Kleedoasch un de blitzblanken Stävels. Schneewitte fiine Hanschen harn see an hör Füüsten. De Kinner kennden dat nich anners. De meisten woanden hier – in disse Gewaltskist van Huus – all solaang as see denken kunnen. Mama un Papa kunnen see woll schrieven – see mussen joa Stünn’ns elker Dach läären – oaber inschloapen in Moders Aarm – ov moal up Voaders Schullern dör de Gägend rieden – dat harn see nich kenn’nliert – de Kinner oahn Öllern. Fief Winachen duur disse Kreech all – un he wur jümmer luuder un luuder. De Kinner, de all een bäten öller weesen, de wussen van anner Winachen to vertell’n – van sülvrige Winachsbööm’n mit Kersen – van puus-bakkich Engels un van Knecht Ruprecht. Dat deen see oaber blossich Oabends, wenn dat Lucht in de Koamer mit de hunnerd Bäeden ut wee, mit heel saachte Stiäm ünner de Schloapdäkens.

Veermoal Sönndachs stunn’n see noch in de koole Deel un sungen klömich in de Tied. Elker Sönndach lücht een Keers mehr an de grööne Dannenkring – un denn wee Hillichoabend.

Tomoal wee dat ruhich in dat groode Huus – man seech keen schniegelige Uniförms un hör keen blitzblanke Stävels mehr trappeln. Dor weesen blods noch Kinner mit groode, angstvulle Oogen – in Kneestrümpen un körte Büksen. Een poar Stünn’ns düür dat so – un tomoal weesen Froolüü dor – Froonslüüd as Engels – mit lange witte Kleär un Schleierhauben up d’ Hoar. See tillden de Kinner up – nähmen hör in d’ Aarms – un geeven hör Waarmte. Un achter de Engels dor stappten Mannslüü mit Boarten, van hör laang Reis schidderk Kleedoasch un Stoahlhelms up d’ Kopp. De verdeelden Schokoloa, Kaugummi un Speeltüüchs. Nu wussen ok de lüütji-deren Kinner, dat geev hör – de Engels un Knecht Ruprecht – un de Geschichten van dat anner Winachen weesen keen Märchens wäst.©ee

ewaldeden

 

 

Veröffentlicht in oostfreesches Platt

’n Dokter nich blods för d‘ Liev . . .

 

.

 

’n Dokter nich blods för d‘ Liev . . .

 

Wenn ikk vandoach so dör de Gägend krüdel, denn seech ikk aal poar Hüüs lang Toafeln an d‘ Müür – in witt ov missingschfarben – kikkst neeschierich wat dor up künnichmoakt wurd, steit een Avcoaten ov een Dokternoam dorup.

In mien lütten Achterbrägen kummt mi dat as een Rasse vöör, de düchdich schmieten – so as Kniien’n ov Rötten. De Avcoaten willt ikk nu man eers bi d‘ Sied loaten – för disse Szort Minschen finn ikk annermoal woll noch ’n poar Riech Bookstoavens. Näook – wat dat aal för Doktersch givt – de Beteekningen de tüschen dat Drrrr un de Huusnoam stoaht, kanns foaken gannich lääsen – is irgendwat up een Sproak ut ole Tieden – latiensch ov so. Up jederfall bün ikk dor all achterkoamen, dat dat för elker Deel, de de Minsch brukt üm Minsch to sien – een extroa Dokter givt. Dor moot man sükk denn ok eers an wäänen – wenn man ut een ollerwelschen Tied is.

Dat is hoast so, as wenn man för een Pott Szopp tein Mann to koaken brukt. Dat moot so’n eenfach Mannsbild – as ikk dat bün – ok eers moal ingoahn. Un Minschen sitten dor to luurn, dat de Dokter hör helpen deit – dat kann ikk nie nich glöven. Mi schütt denn jümmers so’n Bild in d‘ Kopp – wenn us Dischler in d‘ Dörp een Disch ov Stool ut sien Waarkstää leet – de hull sien Läävdach – dor bruks nümms mehr bi to schoostern – köffst du dortägen vandoach een Stükk Meubelmang, haangt dat all noa körter Tied wäär bi doal – kiek – un dor denk ikk mi mennichmoal, ov de Minschen in de neeä Tied bi d‘ Kinnermoaken nich ok so’n bäten schludern? Wi harn to Huus man een Dokter för dree Dörpen – us ole Dokter Dönnerschlach. Wenn denn irgendwat för hüm in d‘ Huus to doon wee, keek he ok glieks noa de Deerten – dat wee richtich goaelk. Un helpen kunn he – dat glöövt mi vandoach nümms mehr. Minnoa Bußmann to’n Bispill – de wee veerkantich noa dree Sieden – een Meter säsztich in elker Richt. Nu keem dat oaber nich van d‘ Äten, as see sää – nä – dat wee aal Lücht de in d‘ Pans fastseet.

Dokter Dönnerschlach kauel dor joa nich tägen an – he gääv hör een Pott mit Gemengsel – aacht Wääken elker Dach een Läpel vull – wenn dat nich tägen de Koliken hulp, denn muß he hör een Liekdorn setten – net as bi een Koo – so stuuv dör de Pans. Minnoa har noa aacht Wääken all tein Pund ovwunnen – un de Bakker kunn sien Kooken sülven äten.

Dor wee ok noch ‚Fidi fäält wat’. De kunn anners nix vertelln, as wat hüm an d‘ Gesundheit fäälen de – dorbi fääl hüm eelich blods de Lüst wat to doon.

Dokter Dönnerschlach kunn gannich sovöäl Pillkers erfinn’n, as Fidi hemm’n wull. Un denn keem Dönnerschlach sien Diagnose: Weets du wat Fidi – ikk kann di mit aal mien Künsten nich mehr helpen – för di givt dat blods noch eens – tokoamen Soaterdach kummt de grode Häkkselmaschin bi Buur Jannssen up d’ Hoff – wenn du dor mit dör geist, denn hevvt wi aal us Ruh. Dree Doach loater wee Fidi in Dennsten. Ov Hinnerk Gnaddermors – de har een heel schinant Probleem – sien achterst Halsgatt dat wee stiäl an d‘ futern – dat kunn he rein nich stillholln. Nu wull he dortägen wat van Dokter Dönnerschlach ut sien Pillkerschkapp hemm’n. De har oaber man blods een Spröäk föör hüm proat: „Weets wat Hinnerk? Dat is gannich good – loat dat man ruhich rieten. Hoal di man van Schmitt Gerds so’n lüütji Knatterhüdschefüdel.“ innerk keek hüm rein klöäterich an: “ Wat schall ikk dor denn mit – ikk kann doch gannich foahrn!“ De ole Dönnerschlach grien vör sükk hen. “ Dat bruks du ok gannich, Hinnerk. Dat Deert schasst du blossich knattern loaten un tägen di anschuuven – denn hört dien Büxenfleut nümms mehr!“©ee

 

 

 

Veröffentlicht in oostfreesches Platt

Wo wee dat noch . . .

.

Wo wee dat noch . . .

Säch moal – kanns du heel keen Platt
hett di dat nie een läärt –
käens Boon’n nich un Kruut in d‘ Fatt
käens Schwiensoorn nich un Steert.

Weets ok nich wat een Mersfolt is –
nich wat een Hiäl un Deelendör,
weets nix van Frücht un Winterweet
steist as een Oss vöör d‘ Burseldör.

Froacht een – wat is denn Oantenmuut,
kikkst du mit glubsche Oogen –
trekkst ok woll moal een scheefen Schnuut,
süchst ut – as steist du uünner Drogen.

Doch nööcht man di ton Äten denn –
to Mettwurst, Schink un updrööcht Boonen,
denn süchst du woll- o mannomen –
dat sükk dat Platt verstoahn kann loonen.

Noa d‘ Äten denn – in d‘ Middachsruh,
man sitt an d‘ Disch un hööcht sükk –
hört sinnich man so mennich Puu,
de Boonen de vergnööcht sükk.

Krüselt sükk bi dit Ho – Ho
bi Hochdüütschen de Kopp,
in Plattdüütsch is dat keen Gedoo –
dat hört to d‘ Boonenzopp.

Denn wat sächt Hannes Pulterbeer –
Jung, dor moot man wat up schieten,
noa so een gooden Middachsschmeer
loat ruhich moal een rieten.

© ee