Veröffentlicht in oostfreesches Platt, Plattdeutsch

Duden.

 

.

 

Krööger Bernhard – de letzde Krööger Duden in sien Element

Duden – een grooten Noam in dat lüütji Dörp Sengwarden

 

Överall wor Düütsch as Sproak noch Bedüdung hett, steit boaven alle Worden as faste Beteekning ‚Duden’. Dat is all sied lange Joahren so, un geit trüch up de ole Konrad Duden. De hett to sien Tied de Tied wiet vörrutkieken kunnt, un de Minschen mit sien Idee van een Wordenbook een Tau in d’ Hannen gäven, an dat see bit vandoach an langlopen. Wenn Konrad Duden nu nochmoal in de ‚Duden’ kieken kunn, muß he sükk wiers eers mit een Riech neeä Worden anfrünnen.

Mit een Büld van dat, wat dor so insteit, wuß he säker niks mit antofangen. Oaber sien Waark mit de Noam doaran, dat is bläven.

De Dudens ut Sengwarden, de dor goahn sünd, harn sükk ok eers ümkieken mußt, wenn see denn wär in disse Welt trüchkoamen ween.

Dat schoot mi in d’ Sinn, as ikk körtens een Bild van Dudens Krooch in Sengwarden in d’ Willemshoabener Zeitung ovdrükkt seech, un dorünner lääsen muß, dat de Tied föör dat Huus woll ovlopen is. Dit Stükk Geschicht word nu ovräten. Dat Müürwaark kummt up de ‚Restmassendeponie’, dat Hollt word ‚schreddert’, Iisen un anner Metall word ‚recycelt’ as dat in Needüütsch heet, een bäten annerswat kummt noch in d’ ‚Sondermüll’ – un denn is dor niks mehr.

Is dor wüggelk niks mehr? Wor blivt de Seel van dat Huus? Wor blivt aal dat Weeten üm de Tied, üm de Festen un Fiern, üm dat Lachen un de Troanen? Givt dat dor ok een ‚Restmassendeponie’ föör?

Dat Huus is ok een Waark ut verleeden Tieden, un as Krooch dör Generationen van Duden Hannen goahn. Diedrich een, Hans, Paul, Diedrich twee, Bernhard – dat weesen aal stoahfaste Mannslüü mit kregel Froonslüüd an hör Sied.

Is över hunnerd Joahr Lääven un Leiden denn niks? Opa Paul mit sien trööe Frünnd Ajax is mi heel besünners in mien Bedenken hangen blääven. De Veerbeener gung hüm keen Trää van de Sied – un schnakken kunns mit dat Deert blods up Plattdüütsch.

Dat Huus mit de ole Noam doran hett nämich ok Tieden överduurt – un jümmers mit de glieke Bewennt. Hier wuur dat Lääven in d’ Dörp waarmhollen.

As Diedrich Duden de Eerste noch in achteinhunnerd sükk an de Ekk fastsett hett, kunnen de Lüü dat mit dat ‚Waarmhollen’ noch so näämen as dat sächt is: Köälen, Hollt un Törf kunn man bi Duden kopen. Achtern up d’ Hoff leegen de schwaarte Köälen up groode Hümpel, un vöörn tägen de Krooch geev dat wittet Mähl un Krinthen.

De Bakkeree, de van de Vööreegendöömer Ulfers to de Krooch hör, is denn irgendwenn ovbraant, wiel de Bakkerjung in een kollen Wintersnacht dat inbööten in d’ Bakkoaben woll een bietji överdreeven har. An de Stää is denn de Soal boot wurden, in de sükk good tweehunnerd Gasten vergnöögen kunnen – mit een Freelücht-Kägelboahn an de Oostermüür.

So mennich Schwien un Koo is mörgens nöchtern över de amtliche Veewacht achter d’ Soal dreeven worden, bevöör Verkööper un Kööper vöörn in d’ Krooch hör eegen Nöchternheit mit Schlukk un Beer verdrieven kunnen.

Mit ‚Gasthaus Deutscher Adler’, so as de Krooch amtlich heet, wußen de meesten niks antofangen. ‚Dudens Krooch’ seet dortägen in Allermanns Kopp fastspiekert.

Ok wenn dat groode Huus mirden in d’ Dörp bi wieden nich de eenzige Krooch in d’ Gemeend wee – van wecker Kant man ok up d’ Schossee noa Sengwarden rinkeem, man muß an Dudens Krooch vöörbi.

Vöörbi is good gesächt – ähm stillhollen, in de Gaststuuv rinkieken un hörn, wat dat in d’ Dörp an Neeichkeiten geev. Föör de meist Mannslüü, ov see nu Veehannelsmann, Buur, Handwaarker ov Aarbeider ween, wee dat komodich. As denn ok up d’ Land mehr un mehr blikkern Kisten mit hör iistern Haart Peer un Woagen ut de Olldach verdreeven, wuur dat mit dat anhollen un rinkieken stilkens wat minner.

De Tied har een Deel van hör Komodichkeit in de Tied achter sükk loaten.

Ovwoll, wenner man so an de Generatschonen langskikkt – dat wee eelich glieks, wekker Duden as Koptein an Bord dat Stüür in d’ Füüsten hull – dat Schkipp Duden, mit de Krooch as Kommandobrürch is alltieds good in Foahrt bleeven.

Dör Undeepten un leeged Woater in de Gesellschkupp is dat Boot Duden nettegroad so good dörseilt, as dör Störmnachten un Hoagelschlach. Dat leech woll nich upletzt doran, dat de Stüürmann – liekers well dat jüüst wee – mit Haart un Seel in d’ Jeverland to Huus wee.

Dat van aal Kanten Vertroon up dat Huus leech, is doran ovtosehn, dat de Weertsmann toglieks Bankholler föör de Ollnborgsche Landsbank wee. Dudens Bankstuv wee woll de eenzige Geldkaas mit Öäpnungstieden bit wiet noa Middennacht.

Alleen de Soal kunn Kisten vull Biller dorvan moalen, wat in hüm ovgoahn is. Jeden, de moal in Sengwarden to Huus wäsen is, weet irgendwat to vertellen, wat he irgendwenn in de Soal beläävt hett.

Een ov anner mach nu woll denken: Joa joa – dor blaart een Mannsbild de moie Tied achteran, un mach dor villicht son spierke Recht mit hemmen. Oaber heel so wee dat nich.

Ok de Froolüü in d’ Dörp kreegen hör Deel dorvan ov. Wenn see ok nich mit de Mannslüü bi Schlukk un Beer an d’ Tresen sitten goahn kunnen to schnöätern – disse Freeheit keem eers mit de neeä Tied – stuv tägen de Gaststuv wee Dudens Kolonioalwoarenloaden mit aal de Kroameree föör Köäken un Huusholln. Un nu schall blods nümms glöven, de Froolüü harn dor nich foaken nipp un nau mitkräägen, wat van de Keerls vör d’ Beerhoahn tägenan in de Gaststuuv Wichtichs föör de Welt bekoakelt wuur. Man wee joa ünner sükk.

Ingangs de szömziger Joahren hett sükk dat Bild denn hoast över Nacht ännerd. In d’ Krooch weih van Mondachs bit Freedachs een annern Wind. Kompaneen van Aarbeidslüü har de ‚Industrialisierung’ tomoal an de Küst föört, de Oabend föör Oabend in d’ Krooch bi Duden Anker schmeeten. De Köäken, de bit dorhen blods jümmers to Festivitäten wiest har, wat see hergääven kunn, stunn nu elker Oabend düchdich ünner Damp. De Mannslüü, de Dach föör Dach twalf Stünnen up de groode Boostään an d’ Woater knoied harn, de kunnen woll wat verknusen.

Nu keem dat wäär van Dach, wat de Sengwarder Krööger all sied de ole ‚Knyphuser Tieden’ utteekend hett: Hör Weltoapenheit un Gastfrünnelkkeit Frömmden tägenover.

Dorvan to vertelln weeten vandoach noch mit Haartblood ole Mariners in ganz Düütschland. Mennicheen kricht noch richtich Lüchten in de Oogen, wenn he an sien Dennsttied in de Sengwarder Kasern un de Nachten in Dudens Krooch trüchdenkt. Tüschentieds hevvt sükk joa ok mit wesselnd Düür Serben, Kanoadiers un Tommys in d’ Dörp as in Huus föölt.

Ikk denk, ikk bünn nich de Eenzige, de dat maal ankummt, dör Sengwarden to foahren un nich mehr bi ‚ Dudens Krooch’ föör een lütten Schnakk stillhollen to köänen.©ee

 

Ewald Eden

 

Advertisements
Veröffentlicht in Plattdeutsch

Grööne Eilands up de de Natur sükk noch in Huus föölt …

 

Grööne Eilands up de de Natur sükk noch in Huus föölt …

.

 

dree lüütji grööne Eilands – mirdenmang van een halfhaardich schooren Grootstaddtuun eenfak sükk sülven un sien eegen Wassen un Warden överloaten – sünd in de korte Tied van een halvigen Sömmer to een Paradeis worden. Wat dor oahn Todoon van Minschens Hannen mit een bääten Henlustern allens to finn’n is, dat füllt in dat een ov anner wiesed Book över Flora un Fauna woll so mennich Sieden. Mien Frünnd Werner hett mi dat annerletzd in de lüütji Plakken van sien „Grootstadd-Tuun wiest.

„Rotklee, Weißklee, Löwenzahn und Gänseblümchen“ – so worden de Planten in siene klooken Bööker benöömt – nööchten Hummeln, Immen, Botterfleegers un anner Krabbeldeerten sükk dor de Buuk vulltoschloahn. Een alltied dekkten Toafel föör allens wat dor krupt un flücht in een Rebett in dat ok Porgen un Schnirgen sükk säker föölen köänt.

8 Porgen ut de Noaber sien Waterpool gluumdem bi us Visit mit hör groode Oogen tofrää ut höör Drööchkarteer.

Sükkse Eilands schullen doch een büld mehr Minschen – wenneer see up een Stükkji Eer de Gelägenheit dorto hevvt – inrichten.

Ok Franziskus as Petris Noafolgerhier up de Eerdengrund hett dat in sien Enzyklika Laudatio si as Upförderung fastschrääven. Dör so een Doon kann jedeneen sükk an dat moie Begääven in de Natur van Haarten höögen.©ee

 .

 

 

 

.

Een Beschrieven Werner Hoffmanns van dat Lääven un Drieven in sien lüütji Grootstadd-Tuun

in Platt ümsett van Ewald Eden       ©ee

.

 

Veröffentlicht in oostfreesches Platt, Plattdeutsch

Engelsvisit …

.

 

Engelsvisit …

Vernacht wee een Engel
bi mi to Visit
he wull mi wat särgen
he keek so heel blied

sien Flöägels de blenkern
as fiinspunn’n Glöäs
ik kunn mi blods höögen
een Troan hung mi an de Nöäs

he wull mi wat bring’n
van Heiland un Fräee
ik höör heel fiin Sing’n
kunn nich van de Stäee

mien Haart dat wor licht
as de Wulken an d’ Hääven
wee so tomoal
an jachtern un schwääven

ik spöär rein niks mehr
van Olldachsbedrüüs
mien Seel stapp dör Müür’n
flooch hoch över Bargen

keek in een büld Annerlüühüüs
höör Minschen sükk targen
seech Kinner in Nod
doch as de Engel to hör keem

dor wee allens wedder good
un ik wuss bi mi
ganz deep in mi binnen
wenn an de Engel wi glöövt

deit de Fräee up d’ Eer winnen.

©ee

.

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, Plattdeutsch

Neues von Muttern …

.

 

Neues von Muttern …

 

Vatter – haste schonn inne Zeitung gelesen

da unten wird getzt ein großen Hafen gebaut

wat saachste wo?

aach du weißt doch da wo wir mit Tant Ella

immer inne Ferien gewesen

da wo die dat viele Sand vore Tüür

und dat salzige Wasser

für Onkel Kaal sein Geschwüür

ach jaa – Vadder scheint sich zu besinnen –

uns Oma die war doch immer voll Modder

von den Schlick da voren Deich

wat ham wir da abens inne Kneipe noch immer getrunken

dat waa doch so staak – na wat waa dat doch gleich

dat waa doch son Kööm den man anstecken tat

der brannte doch so inne Kehle

un wennste gepupst hast hat dat drei Tage lang furchbar gestunken

abber keinen hat gesaacht dat ihm wat fehle

un dat alles dat jibbed nich mehr

da stehn getzt Krane und sowat herum

dat sieht aus wie damals bei uns aufe Zeche

als der Oppa seine Staublunge gekricht

da qualmt dat getzt richtich mit den Dampferverkehr

und laut is dat durch dat Lastwagengebrumm

wenn die scheppern über die Bleche

und der Umschlach ma wieder nen Weltrekord bricht

da könn’n wir getzt nich mehr in Uurlaub zu cempen

da is dat viel schlimmer als damals im Pütt

laß uns man näächst Jahr nach Polen hintrempen

vielleicht nimmt uns nach da ja ein Kohlenzuch mit.

©ee

 

Veröffentlicht in Dooges Ogenblicke, oostfreesches Platt

De Maienboom.

maypole-110309_640

 

.

De Maienboom.

In d‘ Kriemhildstroat in Oestringfeld
hebbt de Noabers sük een Maiboom sett
hevv hunnerd sehn — ik hevv hör tellt
he as de moieste lett

Van d‘ Huusfroo hen bit too’n Koptein
aal hevvt sük rööcht — un hevvt sük ploacht
dat Waark dat steit nu schier un fein
nümms noa de Aarbeid froacht

In d‘ Rundum üm dat bunte Gröön
dor sing’n see — un jachtern
ik hevv noch nie niks moiers sehn
van vöörn un ok van achtern

De Nacht löpt hen — de Mörgen schummert
de Lüü falln möö in Beäd un Kast‘
bi mennicheen de Brägen wummert
hett mit dat Denken woll sien Last

Doch Middachs — jedeneen is dor
dat Maienlucht begröten
de Köpp de sünd ok meist wäär kloar
elks Wicht de kricht ’n Sööten

Hollt man good fast an Bruk un Plääg’n
de Enkels word dat danken
well dat vergätt bi Doon un Wäägen
vergätt ok siene Schranken.

©ee

.

maypole-771283_640

Veröffentlicht in Ikk besinn mi, Plattdeutsch

Düütschland, mien Land …

brandenburger-tor-201939_640

 

Düütschland, mien Land …

 

Wenn ikk, bevöör ikk schnoabends to Bedde goa, de Dach un sien Vermelden nochmoal an mien binnerst Ooch vöörbitrekken loat, denn denk ikk foaken su in mi rin: Düütschland, Düütschland … worhen driffst Du – worhen geit dat mit Di – un kriech van mi sülven denn keen Antern. Dat is mi foaken reinwäch een Haartenslast. Wenneer ikk denn oaber, noa een poar Stünnens up de Rürch stoahn, in de Mörgenlächte in een neeän Dach rinsteuster, denn hevv ikk meist een antern up mien Froagen in de verleeden Oabendstünnen.
Düütschland dat is mien Land. Düütschland, dat is dat Land van mien Moder un Voader, van mien Omas un Opas, van mien Tanten un Unkels un Veddern un Basen – un well dor anners noch aal togehöört. Un su as ikk, su hett jedeneen Düütschen joa föör sükk ok Moder un Voader, hett Omas un Opas un aal de annern in de lange Riech van Famili un Verwandtschkupp.
Düütschland, dat is een Stükkji Eerdengrund mit Woaterkant un Hüdelbargen, mit Minschens Leevde un mit Targen, mit Moor un Heid un grööne Buschken, mit een wieden Hääven un mit foaken blods een schroared Denken. Un föör aal dat – ov dat nu good is, ov dat is leech in sien Geböören – föör aal dat kann doch dat Stükkji Eerdengrund nich as Schülligen herholln. Dat stükkji Eerdengrund quält doch keeneen van Milljonen van Deerten, su as düütsche Weetenschkuppler dat Dach föör Dach in Düütschland doon – dat Stükkji Eerdengrund bedrücht doch de Ollen nich üm hör Renten, su as düütsch Politikers dat sied alle Tieden so goalk moaken – dat Stükkji Eerdengrund stüürt doch keen Suldoatens in een Kreech un in de Dod in alle Winden, un dat blods wiel de Regeern dat föör nödich hollt un villicht anner Regeern dormit in de Mors krupt – dat Stükkji Eerdengrund drocht doch keen Schküld doaran, dat dat binner siene Grens in Politik un Weertschkupp veelstoveele Leegers un Bedreegers sükk dat good, allsto good goahn loaten köänt – dat Stükkji Eerdengrund hett dat doch nich to verantworden, dat boaben sien Grund su veele, veelstoveele aarme Familin jümmers aarmer, un to glieker Tied de Rieken un Schojakken jümmers bölkrieker warden. Dor kann dat Stükkji Eerdengrund – wat ikk as mien Land beteeken do – doch wiers niks an to.
Kiek un doarüm kann ikk mit mien Land ok nich düll sien – blods mit een heelen Riech van Minschen van boaben mien Olldach un in mien Land, dor kann ikk föör Gewalt nich good Frünnd mit weesen. © ee

 

In Hochdeutsch zu finden auch hier : https://planquadratalphablog.wordpress.com/

sowie weitere nachdenkliche Zeilen…

Veröffentlicht in Dooges Ogenblicke, oostfreesches Platt

Grööndönnerdach . . .

easter-664202_640

 

Grööndönnerdach . . .

 

 

Full mi doch annerletzt wäär so ’n Spröäk in d‘ Hand – een Fründin, de ok een büld to Paper brengt – har dat in mi antikkert. Grööndönnerdach – still Freedach – husenbusen Soaterdach – hikkenbikken Sönndach – eiertrüllern Moandach. So as dat vandoach goaelk is, un an d‘ Olljoahrsoabend all Osterkroams in d’ Geschäften to sehn is – dat kennden wi as Kinners nich. Winachen wee noch an Winachen – Ostern wee noch an Ostern – un dortüschen wee Winterstied – dat wee de heel normoale Olldach.

För us wee dat dübbeld moi – in d‘ Kaarkenbööker steit för Ostern woll wat anners schräven – man för us wee Ostertied Eiertied. Ok wenn dat in mennich Huushollen mit de Äteree noch wat schroar utseech – Ostern kunnen wi us Panspien anfräten – Panspien van toveel haartkoakt Eier. De een wat mehr – de anner wat minner. Dat har liekers nich so veel dormit to doon woveel Eier Moder un Voader tohoop brocht harn – nä, nä – dat leech mehr doran, wo figelinsch wi sülven weesen. Ostersönndach mussen wi de Eier söken. Bi kladderich Wäär wee dat nich so stuur – denn ween de Eier irgendwons in d‘ Huus verstoaken. Well denn nu nich nettemang in een Bismarcksches Schlött woahn, de kunn de joa licht utfinnich moaken. Oaber drööch Lücht un Vöörjoarsröäk in d‘ Tuun – denn wee dat foaker een heel stuur Beginnen. De Ollen wussen woll, woveel Eier see faarft un verdeelt harn – vöörkoamen is oaber nich blods eenmoal, dat see sülvst nich mehr in d‘ Kopp harn, an wekker Stään. As ikk all sächt hevv – ok wenn wi moal dat een ov anner Ei nich funnen hevvt – Panspien is dor liekers bi rutkoamen. Denn Moandachs gung dat an d‘ Eiertrüllern un Eiertikkern. Eiertikkern – dat heet, de haartkoakt Eier mit de Spitz tägenanner tikkern. Well sien Ei denn toeers tweigung, de muß dat ovgäven. Har man dat kloarbrocht in Huus een Steenei to stibitzen – un dat ok noch faarft krägen har – man – dat wee so, as wenn du vandoach föör lütt minn Doalers een Wertpapier köffst, un dat is mörgen teinmoal soveel wert. De meisten van de Noaberskinner de wussen woll, dat wi hör beschieten wullen mit us Steeneier – oaber bi de Jüngern un bi Neeinstiegers dor hett dat denn noch henhauen. Ikk kann mi nu nich bi jeder enkelte ut de Tied mit Handschlach entschüldigen – oaber särgen much ikk an disse Stää doch moal: Wat wi as Kinners so up de Padd brocht hemmen, dat wee nich blods good. Un well dat nich ut sien Kopp strääken hett – de faalt in d’ öller Kinnerdummtüüchs verstoahn ‘n een büld lichter

– glööv ikk tominnst

 © ee 

stones-253483_640

 

Veröffentlicht in oostfreesches Platt, Plattdeutsch

Ostern is.

easter-2151813_640

 

.

 

Ostern is.

 

Ostern is d’ in Minschenhusen –
Minsch deit, as wenn he glöövich is,
dorbi is hee blods an ruusen
all in Mörgens Düsternis.

Överall lett Gröön he scheeten,
as wenn d’ Natur hüm wat bedütt –
deit Troanen woll vöör d’ Krüüz vergeeten,
doch achternrüm dor wat up schitt.

Dat is hum liekers heel engoal,
wat mit Weltens Kreatur geböört –
sücht dat joa nichmoal as Schandoal,
wenn irgendwons wäär wat zerstöört.

So hevv ikk denn bi mi beschloaten –
Deerten sünd de bäter’n Minschen,
wiel see Natur Natur sien loaten –
wiel see nich löögen un nich schinschen.

© ee

.

easter-349026_640

Veröffentlicht in Dooges Ogenblicke, oostfreesches Platt, Plattdeutsch

Olldach.

postcard-1348470_640

 

Olldach.

 

Klokk half fief kreit de Hoahn
He moakt düchdich Schandoal
he nööcht us uptostoan
wenn d‘ geit aal tomoal

.
de Hööner suust van d‘ Rikk noa buten
de Koiin fangen an to bölken
an d‘ Jungvolks Koamers ballern Kluten
see mooten hen to melken

.
See kriecht hüütmörgen keen rechten Dreih
hevvt aal een dübbelt schwoaren Kopp
see ween up d‘ Baal bi Hinnerk Krey
dor gung d‘ de heele Nacht Galopp

.
Een Kööm een Beer een Danzkarree
un tüschenin noch suupen
bruken de Füüsten denn noch Klöateree
gung man ähm fiks noa buten

.
Üm dree up d‘ Soal dat Lucht utmoakt
dat word ok nödich Tied
de Strohsack hett man jüüst to foat
denn is d‘ allwäär sowiet

.

De Stünn’ns de loat sükk nich bedreegen
Klokk half fief de Hoahn de kreit
häst du ok noch so’n dikken Brägen
de Buur di glieks mit Kluten neit.

.

© ee

 

 

Veröffentlicht in oostfreesches Platt, Plattdeutsch

Klöärland Oostfreesland…

 baltic-sea-331658_1280

 

Klöärland Oostfreesland…

 

Grööne Wischen,
bruunsched Moor
un jüüst dortüschen hooge Dieken
vöör Penners Groo mit Woaters Spoar

griesgrau lüchten Schliekens Watten
Schlengen trekken sükk dordöör
foaken flüchten griese Katten
loaten achter sükk Mallör

Wattschlääschuvers sünd an fangen
Granoat un Stint un Grabbelbutt
deit ok moal een noa achtern langen
denn blods, wiel he een näämen mutt

Schoapen rüscheln dör de Reiten
in d‘ Dünenlooch an Seesietskant
man hört de Gretoas sinnich fleiten
wenn see trippeln langs de Strand

man hört de Bulgen wenn see störten
sükk över Kopp tägen Hoabens Müür
man sücht denn Seehund mit sien körten
Schnuut sükk bekieken dat Gedüür

man sücht Hoasen över d‘ Vöörland brakkern
Goosen strieken dör de Lücht
höört Mövkes up de Dalben schakkern
un spöört wu saacht de Tied verflücht.©ee

 

 

seal-205784_960_720