Veröffentlicht in Ikk besinn mi, oostfreesches Platt

De Dönnerschlach in d’ Middachstünn’n . . .

 

De Dönnerschlach in d’

Middachstünn’n . . .

 

Ikk weet heel nich, wo dat kummt – up Stünn’ns bün ikk bold foaker in Auerk as in Huus bi d’ Koopmann an de Ekk. Dat hett säker wat mit mien Süchten noa Plattdüütsch to doon. Liekers – ikk will dat gannich so nipp un nau weeten. Mi deit dat up jederfall good – binner un buterwendich.

Mien Noabers hevvt mi all froacht, ov ikk een neeä Leevde har – wiel, mien Oogen blenkern in de letzde Tied so schier. Dor is wiers wat mit an – oaber dat is een ole Leevde, de jümmers noch netso gröön is as an de eerste Dach – de Leevde to us Modersproak!

De deel ikk oahn Küän in d’ Haart mit aal Oostfreesen – hevv ikk dorcht – bit güstern middach.

Nööcht har man mi – nööcht bi Roadio Ossfreesland de Lusterer an de Knatterdöösen in d’ Land so’n bietji wat to vertelln. Knatterdöösen säch ikk man eenfak so, wiel ikk noch mennichmoal an de ole Bakkalitkassen denken do, de bi mien Tant Leni in d’ Woahnköäken up de Buddelee stunn. Dorachter stunn een Bakkbeest van Akkumulator. De wee over dübbeld so groot as dat Roadio. Wiel, in Bernuthsfeld geev dat joa noch keen Elektrisch van buten. Dat wee een Hillichdom glieks noa d’ Währung, an de Kinnerhann’n nix to söken harn.

Up jederfall wee ikk moal wäär in Auerk. Mit krüllerich Blood in d’ Haart, een blied Gesiächt, un noch twee Hannen vull Tied vöör mi bit noa de Roadiosendung stapp ikk dör d’ ‚Foyer’ – so word de groode Deel woll nöömt – van d’ Carolinenhoff.

Groode Bookstoavens över een Dör sprungen mi in d’ Ooch. Ostfriesenzeitung / Redaktion – stunn gülden an de Schieven. Dat sehn, ovdrein un rinstuuven – dat wee hoast eens. Ikk wull de Schrievers in d’ Kantor blossich ähm Moin särgen. Up Platt n’türlich – wat denkt ji denn anners.

Joa – dat hevv ikk ok dorcht. To weeten kräägen hevv ikk noa tweemoal schnuven oaber jüüst wat anners – sächt mi doch so’n Papiervullkleier hochdreit: „wir sind eine hochdeutsche Zeitung!“

Kiek – dat har säten – un ikk muß mi noa een Stool ümkieken, de liekers nich dor wee – denn dat hett mi so van d’ Beenen brocht.© ee 

 

 

Advertisements
Veröffentlicht in oostfreesches Platt

De knustige Toorn …

.

De knustige Toorn…

De knustige Torn achter de Hoageldoornbuchten,
dor up de Grund van de Leechte,
tein Trää ovkant van de groode Schossee.
Dör de Finster blenkern de Luchten,
see droagen hör Lüchten wiet over de See.

Dor buten up dat ruuge Woater
steit Hinnerk stoafast achter d’ Rüür.
Dat word moal wäär een Settji loater,
bit he in Huus sitt – in d’ Sörch bi d’ Füür.

De Bulgen goahn hoch över dat Deck,
de Stiem steit stief van vörn,
dat Biboot danzt as maal achter d’ Heck –
wat schall dat noch geböörn?

Sien Froo sitt in Huus mit trillern in d’ Haart –
tein Stünn’n is dat all över de Tied
un jümmers is de Hääven noch schwaart.
Hör Hoapen licht mit Vertwiefeln in Striet.

Doch so up Schlach is dat still as in d’ Kaark –
de Störm hett sükk achter de Dünen verkroapen.
Keen Galpen in d’ Hörn – keen Oantengekwaak
un nümms is in dat Unwäär versoapen.

So geit dat denn mörgen wär rut up de See,
to joagen up Stint un Makrel’ –
van de Oostereems Kant bit noa d’ Minsener Ee
spöört man de Fischkerslüüds Seel.

©ee

Veröffentlicht in oostfreesches Platt

Dörpfest.

stocking-1701768_640

Dörpfest.

So ’n Dörpfest is doch woll heel moi
de Jungen frischk — de Ollen toi
Jeden deit sükk utstaffeern
elk ov een mach noch wat leern

De Anfang is meest woll wat stuur
as Börgermest de dikkste Buur
weet nich bi d‘ Schnakken lostolärgen
anstatt man eenfach Prost to särgen

In d‘ Teld dor is vöäl Tingeltangel
de Lüü sünd good in Schweet
in jeder Hörn düchtich Gerangel
wor mörgens nümms mehr wat van weet

De Krööger kann dor nich tägen kruupen
so mennich Gatt is utdrööcht
man will vandoach sükk recht besuupen
dat heel Dörp — dat is nööcht

De Mannslüü sünd all düchdich duun
de Föät word’n sinnich güüst
de Kapäel — de givt allwäär Kattuun
elk gript sien Deern mit d‘ Füüst

So mennich Stünn’n noa Middennacht
de Jungs haangt över d‘ Heck
de Krööger sükk sien Geld anlacht
as Botter ünner d‘ Speck

Dat Dörpfest wee doch wäär heel moi
de meesten hebbt een dösich Brägen
de Ollen sünd noch net so toi
de Jungen mööcht sükk rein nich röögen.

© ee

hamburg-1508779_640

Veröffentlicht in oostfreesches Platt

Een van us…

hamburg-663616_640

Een van us…

Jan-Hinnerk steit dor an de Stroat
een Meter un een Bäten
he kikt so plietsch un so ak’road
is stoadich bloß an d‘ äten

In d‘ Rechter hett he een Stück Schinken
in d‘ linker Füüst een Knüben Brot
sien Oogen sünd as Sterns an blinken
sien Backen lüchten gleunich rod

Van smörgens bit oabens is he an wenken
as wenn he dirigeeren moot
deit jedereen sien Lachen schenken
ov de nu schlecht is — ov is good

So mennich een de mach woll särgen
de Jung is nich ganz dääch in d‘ Kopp
denk dat man hier bloß aal kann börgen
villicht löpst du ok bold Galopp.

© ee

Veröffentlicht in oostfreesches Platt

Ikk hevv mien Kinnertied söcht . . .

 

Ikk hevv mien Kinnertied söcht . . .

Dat Dörp hevv ikk woll funn’n – de Stroat ok. De Huusen stoaht ok noch dor – blossich dat Lääven – dat is schiens wons anners hentrukken.
De Krooch steit an een Krüüzung – mirden in d’ Dörp.
Dwarß tägenöver – up de anner Ekk steit de groote School. Dor is ok all laang dat helle Füür utgoahn – so’n bietji spüttern de Sprikkels nu dor noch vöör sükk hen. Een handvull Schietbüdels sitten noch in de Banken, un argern de Mesters. To mien Kinnertied – vöör een Riich van Joahren, galler bi Dach dat Lääven noch dör dat Huus – un Oabends funn sükk dat buten wäär – de Krüzung wee so’n bäten dat Haart van d’ Dörp. Up jeder Ekk tinkeln de Luchten – in een Huus geev dat Iis un Koffi – up d’ günntsied Broatwurst un Kreivöägels van d’ Füür – in d’ Krooch kunn dat Jungvolk danzen, un de Ollen mit hör loame Knoaken kunnen sükk bi Schlukk un Beer höögen. Schnakken kunnen de Minschen dor un scheeten – well d’ denn much.
Dat is ruhich worden in de Stroat. Dat Huus mit Iis un Koffi is dod – de letzde Broatwurst un de letzde Kreivöägel sünd all laang dör d’ Halsgatt goahn. De Minschen in de Hüüs dor ümto hevvt sükk dübbeld Schieven in Fensters un Dören setten loaten – wiel see binnen nich hörn willt, wat buten all laang nich mehr sächt word.
Up Schlach fief Minüten vöör Klokk aacht geit denn een Rummeln över de pläächt Kaarkhoff – as de dat Dörp nu so’n bietji lett.
Denn ruttern de Rulloadens andoal – Jalusien sächt man joa woll up needüütsch to disse Kiekstoppers.
Man will säker mit sien Billeroadio – dat neemodsche Tellewischen – alleen in siene Koamer wääsen.
Dat steit een Minsch doch to.
Eenzich de Krooch de stüürt Oabends noch Lucht in de Nacht. Oaber ok dit Lucht is sinniger worden.
Ikk hevv mi van de Ekk een Bild moalt, wiel – bi d’ näächste Moal söken is villicht van mien Kinnertied ganniks mehr to finnen.©ee

 

 

Veröffentlicht in oostfreesches Platt

Ingestoahn …

.

Ingestoahn …

Mien leeve Fründ, ikk säch di in d‘ Vertroon,
denn ikk weet du schwichst as istern Flinten –
dat is woahr, ikk hevv een Foon.

Wat schall ikk dor noch laang üm leegen,
verschoamt de Woahrheit blods verbeegen?
Doon as wees ikk heel normoal –
mi blods verstääken? Wekker Quoal!

Froachst du wenneer mit dat inschoot –
wenneer mien Oahnen Wißheit wuur:
„Du häst een Voagel ünnert Hoot“
ikk kloar di up – een lütt Geduur.

Sücht mi een in d‘ Tuun hier stoahn,
dücht hüm dat as mien Ünnergoahn!
Woahrt Würms vör een grovv uphörpoasen
schnakkt mit de Blöömkers in sien Roasen.

Kikkt siene Voagels nich blods to –
nee, deelt mit hör ok siene Schoo.
Na, mi deit dat doch heel nich säär –
un föör de Voagels is d‘ Plesäär.

Bit mi an de eene Mörgen
ward dat Piepsen to mien Sörgen:
Vull Höögen stappt ikk dör d‘ Natur,
seech Gröön blods – van Vergoahn keen Duur.

Wull mi to een Blööm henduken
deit mi in mien Nakk wat stuken –
spöär ikk doch verrafftich dull
wat sitten in mien Hoarprachts Krull.

Brrr ,… flücht mi dat üm miene Oohrn
nu geit mi mien Verstoahn verlor’n –
denn hör ikk ok all deep in mi:
Mien Frünnd, nu endlich hevv ikk di.

Siet dissen Dach – dor stoah ikk to –
hevv ikk een Voagel, ov un to –
wor jümmers mi de Welt beläävt
een Meisker an mien Hoot mi klääft.

Wat moot ikk dor noch grood verkloaren –
man sücht hör doch, un ok hör Sporen –
see futtert ut mien open Hand –
un dor licht Woahrheit, as bekannt.

Originaltext „Geständnis“ von Edmund Heeren

(Sonderschuldirektor i. R.)

umgesetzt in ostfriesisches Platt von Ewald Eden

©ee

Veröffentlicht in oostfreesches Platt

Süüch moal…

.

Süüch moal…

Süüch moal, wu de Wilgen bleun,
de an Schlööt un Padden stoahn —
ikk nööch di mit mi mit to goahn
un di an dissed Bild to freun.

Wu in de Sünn de Takken blenkern —
wor Porgen gluumen ut de Leit,
wor Jungkeerls mit de Paddstokk schlenkern
un nümms Natur wat Leeges deit.

Wor man noch weet, dat Heergotts Waark
in jeder Deel de sülvich Weert —
wor Gottvertroon noch so stark,
dat Düwel bitt sien eegen Steert.

Ikk much di geern dit Landje wiesen —
dat geit nich mehr — dat is to loat
de Minschen blods noa Doalers kiesen
un holln dat noch föör akkuroat.

© ee

Veröffentlicht in oostfreesches Platt

Vertroon…

.

Vertroon…

Wenn de Lächte üm Oost de Nachten verdrifft
rieven sükk de Minschen de Schloap ut de Oogen –
see stappen denn krägel in de Mörgen rin,
wiel see weeten, dat dat niks bäters givvt
as Oostfreesland,
dat Land achter de Dieken, de hoogen.

Vertroon, dat bestimmt hier dat Lääven,
vertroon ok up gesächte Wöär –
wat schull dat denn ok för een Gemengsel gääven,
wenn Minsch nich mehr wuß, wat güstern geböör.

Wenn hier een wat sächt
dor kanns Huusen up boon –
de stoahn noch in een poar hunnerd Joahr.
Kanns eenfach Oostfreesen in düstern vertroon,
un wiel dat so is, is Oostfreesland heel moi
un dat Lääven nich schroar

© ewald eden

Friedeburg am 1. März 2006

Veröffentlicht in oostfreesches Platt

Mien groode Leevde…

.

Mien groode Leevde…

Mien groode Leevde üm Klokk dree —
un dat an elker Läävensdach —
dat sünd dree moie Köpke Tee,
so recht noa Freesens Oart un Schlach.

Ikk hukel denn in d‘ Hörn bi d‘ Füür —
de Sprenkels tinkeln an de Böän,
föör sowat is mi niks to düür —
de Teetied givt mien Olldach Stöähn.

Hör ikk denn saacht de Kädel zirsen,
de Hund röäkelt sükk in d‘ Sofakuul —
denn is wiet wäch dat Joagen un Birsen,
denn bün ikk moal so reschkoap‘ fuul.

© ee

.

 

Veröffentlicht in oostfreesches Platt

De Welt dör de Tieden up Platt …

 

De Welt dör de Tieden up Platt …

een düütschen Olldach van fiefunveertich an

 

Ikk wee joa man de Lüttste van mien Ollen hör Kinners, denn Jüngsten bi us in d‘ Huus. Wenneer ikk mit us Moder ünnerwägens, ov mit Moder in Huus wee, denn wee dat föör mi meisttieds een moied Lääven. Denn har ikk niks uttostoahn an Stiepelichkeiten van mien ölleren Süsters un Broers.

Wenneer Moder oaber alleen up Tuur to hamstern, verkopen ov vertuschken wee, denn hevv ikk belääven kunnt, wat dat heet, een Annern ünner Annern to weesen.

Wenn Moder mi wägen irgendeen Bewennt in Huus loaten muß – wat joa all foaker moal vöörkeem – denn mussen see sükk joa mit mi befoaten, hör anner Kinners.

See kunnen denn nich elker hör eegen Padd goahn, wiel see joa so een lütten Schietbüdel an de Beenen bummeln harn, wat joa to aal Elend ok noch hör Broer wee.

Mien Moder hett in hör loatere Joahren – wenneer de Schnakk moal dorup keem – woll jümmers sächt, dat ünner hör Kinner alltied een heel grooden Eenichkeit wäst is.

Dat sää see oaber blossich, wiel see mit de Woahrheit nümms säär doon wull. Villicht wull see sükk ok blods sülven nich ingestoahn, dat dat in hör eegen Famili netso eegensüchtich un füünsch hergung, as in de meist anner Familin bi us in d‘ Kuntrei ok.

Mien Süsters un Broers de kunnen sükk näämich aalmitnanner van Lütt ov an heel nich utstoahn. Wat de Een sien Krei wee, dat wee de Anner sien Uul. Dat een moal ut Goodheit wat föör de anner doan hett, dat wee denn wat heel seltens.

Meist mook dat joa ok niks ut – dat wee joa överall bi us in Huus un in Buten Bott genuch – see kunnen sükk joa fiegelinsch aal mitnanner ut d‘ Padd goahn.

In de Joahren, bit ikk noa de School henkeem, hevv ikk ünner de Grooten een büld uttostoahn hat.

Leevde ünner Süsters un Broers hevv ikk bit vandoach in mien Famili nich kennenliert. De hevvt jümmers tosehn, dat see wat in hör eegen Büngel kreegen. De Hals hevvt see bit vandoach ov harn see bit to hör Ovlääven ni nich vullkrägen, un wenn dat noch soveel wee, wat see dorinschoaven hevvt.

Ikk hevv dat nie verstoahn kunnt. Sünners nich, dat nümms van mien Süsters un Broers ok blods eenmoal noa us Moder kääken hett – nichmoal as see all düchdich Süük wee, un denn Upletzt in mien Aarms inschloapen is.

Mit dat, wat ikk dor nu jüüst vertellt hevv, bün ikk in de Tied van Vandoach rinstappt, wat ikk eelich noch gannich wull. Oaber dat wat ikk van Vandoagen vertellt hevv, dat hett siene Wuddels in de toennengoahnde Kreechstied un in de eerste Joahren dornoa.

Ikk hevv mien ‘Voader’ joa blods as een süüken, elennigen Kerl kennenliert.

De lange Kreechsjoahren harn de Minschen joa aal wat wächnoahmen. Milljonen van Minschen dat Lääven, anner Milljonen un Oabermilljonen hör Familin, hör Tohuus ov hör Dakk över d‘ Kopp.

Armeen van Suldoaten hett de verloren Kreech dat Lääven noahmen – un wenneer see dat bietji Lääven behollen harn, denn hett he hör glieks noaderhand de Freeheit noahmen – see mussen de Voaderlandsche Dankboarkeit denn in de Wieden van Sibirien bi Woater un Kohlszopp ovknoien.

Denn gröttsten Deel is denn dorbi ok noch ümkoamen, un licht noch irgendwons in dat wiede iisige Land bediekt.

As de Irrsinn denn een Ennen funnen har har mien Voader, as he van Bord no Huus to keem, TBC in sien Lüngers sitten. Netso as een büld anner Mannslüüd to de Tied ok. Schwindsüük wur dat domoals in d‘ Volk nöömt.

Dit Benöömen dat schall ikk woll ni nich vergääten, denn dat Word wur us foaken genooch up de Stroaten achteranropen, un nich blods van anner Kinnergood.

Ok utwussen Lüü wesen sükk dorto nich to schkoa. Sünners wenn see in wiederwäch Düütsch Gauen upwussen un katholsch wesen.

Dorbi weesen de Familin mit een Tuberkulosen in hör Mirden tomeist veel bäter up Stükken un in Riech as de annern. Bi blods een Tuberkelsüüken in d‘ Huus muß de heele Familie näämich aal veer Wäken up d‘ Gesundheitsamt vörstellich warden, üm dat de Doktersch kieken kunnen, ov sükk ok nümms bi denn Süüken anstoaken har.

So mook us Moder sükk aal dartich Doagen, mit us Drufel Kinner as son Steert achter sükk an, to Foot up de Padd in d‘ Staddje.

Noa d‘ „Robert-Koch-Huus“ hen, dor bi Rudi Karstadt sien Koopmannsloaden tägenover.

Dor stunnen in düster Koamern de heele Gerätschkuppen, mit de man de Minschen denn dörlüchten dee. Un wenn de Dokterschen denn ok blods een lütten Schkaa up de Lüngerflöägels sehn harn, denn wur man in een annern düstern Koamer glieks rönscht. Dat geev denn jümmers so gruselige schwaart/witte Biller, de de Dokterschen denn stilkens vöör een Lucht hullen un sükk dat een Tiedlang bekeeken, as wenn dat Dürers Albrecht moalt har.

 

De eerste Tied noa d‘ Kreechsennen geev dat noch keen Onibus bit to us noa buten, un de tweede Tied noa d‘ Kreech har us Moder keen Pennings föör de Billjetten in hör Knipke. So mussen wi lopen, denn Lopen dat kunnen wi good.

Dat Mitnannerutkoamen bi us in Karteer tüschen de Minschen mit Platt as Sproak un de van annerwonsher, dat wee van der eerste Stünnen an su nich dat Bestige.

De Minschen van hier und de Minschen van dor, de wesen van Huus ut woll meist „to anners“. See harn nich de glieke „Küan“ in d‘ Kopp, as mien Opa jümmers sää, wenneer dat moal irgendwons wäär tüschen de Noabers düchdich kroakt har.

 

Irgendwat pass dor näämich eenfach nich in de Olldachsgesellschkupp tüschen van hier un van dor.

Dat nu oaber nich Een in dat Denken indüükt, dat ikk mit mien Särgen de Minschen an d‘ Brett spieker, de in de letzte Kreechsdoagen üm hör un üm dat Lääven van hör Kinner sowiet lopen sünd as hör Footen hör droagen hevvt.

Ikk meen mit keen Word de Minschen de flüchten goahn mussen – de hör Tohuus. de hör Wohnploatz verloaten mussen, wiel hör Voaderland van een büld Minschen to een Mörderland ümdreit worden is.

Ne … de meen ikk wiers nich. De weesen näämich eenfach blied un dankboar föör jeden Knüven Brot un föör jedet Dakk över de Kopp – ok wenneer dat noch so scheddrich un lüütji wäst is.

Ikk meen veelmehr de, de in de Vöörkreechstied van överall un ut elker grootdüütsch Hörns as Waarker föör de Kreechsmascheneree un de Scheepenboeree noa Kaisershoaben an de Woaterskant verschoaben worden sünd. Disse Part Frömmden un de Minschen van hier – dat wee dat Gemengsel, wat sükk nich mitnanner verdroagen hett.

Tominnst de Ollen nich, denn bi us Kinners un bi dat Junggood, wat jüüst anfung sülven to freeän, dor wee dat meist üm meist anners. Wi sünd denn noch tosoamenwussen – bi de Ollen gung dat oaber schiens nich mehr.

De halvwussenen Jungkeerls un Maiden hevvt mitnanner in schulich Hörns versöcht to weeten to kriegen, wor dat Killern in hör Liev an fastmoakt wee, un wi Lütten, föör de use Welt noch ut Kinner un Ollen un noch nich ut Jungs un Deerns tosoamensett wee, wi seeten aal mitnanner up de Tuungrund, ov hukelden an de Schlootskanten un ween an Schietkleien wat dat Tüüchs blods hergeev.

Dat Tüüchs, wat wi denn dorbi an d‘ Liev harn, dat seech denn meist ok dornoa ut. Us mook dat liekers niks ut, ok wenn us Öllern dat mennichmoal säker ok suur genooch upstödt is. Wi hevvt in Huus ni nich Schellens dorföör kräägen (bit up eenmoal, dor har mien jüngsten Süster dat oaber ok wüggelk een spierke överdreeven mit dat „hör Tüüchs schidderk moaken“).

Annersrüm wur dat denn all eder een Schoo ton antotrekken. Wenn de een ov anner ut us Frünnenkring ut de Noaberschkupp sükk moal wäär nich mit sien scheddrige ov ok woll tweirääten Kledoasch noa sien Tohuus hentroo, wiel hüm dor – su säker as dat letzde Word in de Kaark – van Voader ov Moder een düchtigen Loach Hau verwachten dee, denn wee de Anlopstää de Köäken van Tant‘ Eden. Dor wur denn furrs dat Tüüchs wuschken un över de blenkernd Ümlöper an de iistern Köäkenoaben drööcht.

Dor wurn de verklömten Footen ov Hannen mit heete Bakksteenen upwaarmt, su dat dat Blood wäär kreiseln kunn.

Dor wur de malörte Büks ov Jakk van mien Moders flinke Hannen ünner de ole Neimaschin so kuustfaardich wäär tosoamengüddert, dat van dat Malör, van de Winkelrutz ov de Räät in dat Tüüchs hoast ganniks mehr to sehn wee.

Dor wur so mennich Lokk in dat foaken eenzige Poar Strümp anne Been stoppt.

Dorbi geev dat denn ok noch reschkoapen to äten un drinken. Bi us hung näämich jümmers wat van d‘ letzde Schlachten an d‘ Böän to dröögen.

Een Mettwurstkringel, dat wee denn ok dat Minnste, wat een jeden van de Kinners mit up sien Padd noa Huus to kreech.

 

Wenn ikk so schriev, ‚wie seeten in d‘ Schiet an kleien, wat dat Tüüchs blods hergeev‘, denn mutt ikk dor an denken, wat dat vandoch doch üm Speelploatzen föör Kinner föör een Upstand moakt ward. Ikk kann denn blods so vöör mi henschmüstern, un mi mien Deel dorbi denken.

 

Mien Deel, dat sünd denn de Biller vöör mien binnerst Ooch, up de ikk us up Mors ov Kneen an d‘ Strooat sitten seech. De Hannen, de Aarms, de Beenen, un foaken ok noch de Gesichten, vull Schiet un vull Schmeer van us Wöhleree in d‘ Stroatengubel.

Säker hevvt wi foaker ok wat dorvan in Bekk un Pans kräägen – oaber dat dor glieks een van de Grooten achter us stunn to gielen, un vöör Sörch üm us bold ingung – dat hevvt wi ni nich beläävt.

Wat een Glükk ok, mach ikk vandoch blods särgen.

Wi hevvt keen Utschlach dorvan kräägen, ov sünd anners süük worden. Dodblääven is dorvan ok nümms van us Kinner.

Villicht har de een ov anner ünner us moal een poar Würms in sien Darms – man, denn geev dat van d‘ Huusdokter een reschkoapen Wurmkur över een poar Doagen, un allens wee wäär good up Stükken.

Ok dat anner, wor man de Minschen in de Billerkist van Tellewischen vandoach so maal mit moakt, un wat see denn jümmers bit up de Knoaken utschlachten – de Soak mit de Fäkalbakterin up de Wurst un de Kees, de man in d‘ Koopmannsloaden ov ok up d‘ Wäkenmarkt kopen kann.

Opa hett dorto blods meent, dat us ole Huusschlachter Geerds dat ni nich kloarbrocht hett, de Deerten, de he denn ünnerd Mest har, so schier ovtobunken. He leet an de Knoaken, de he jüüst in d‘ Füüsten har, tominnst noch de Huut an sitten.

Wenn wi ut de Büks mussen, denn gungen wi up d‘ Dönnerbalken achtern in d‘ Schüür achter de laang Riech Koien to sitten – un wenn vandoch een ut de Tied vertellt, he hett sükk noa jedermoal de Hannen wuschken, denn dröff ikk lööv ikk so särgen, dat he nich so heel de Woahrheit sächt.

Hannenwaschken – wenn wi woahrhaftich sünd, dat geev dat föör us Jungs tominnst doch blods eenmoal an d‘ Dach – un dat wee schnoabens, bevöör wi to Beäd mussen. Un wenn wi Jungens dat henkräägen hevvt, denn wur ok dat noch gern „vergääten“.

Un överhaupts wee Woater doch een hooged Good, wat nich eenfach so föör Hannenwaschken verkleit worden drüss.

Tomoal in de moorigen Landsträäken van Oostfreesland de meisten Pütten keen Drinkwoater hergeeven. Schiered Woater wee blods up de sandigen Eilands in de soltige Gägend to scheppen.

Dör vandoagen mit dat „Woater soveel as man will“ ut de Müür, is de Woaterweert doch to een Fläägenscheet verkoamen. Anners wüür de Minschheit up dat Eerdenrund doch anners mit disse Gottsgoav ümgoahn.

Ikk wull dormit ok eelich blods särgen, dat wi dat domoals as Kinner van d‘ Gefööl her woll all rechtens moakt hevvt mit use Spoarsamkeit.

 

Wat denn ut de Kuul ünner de Dönnerbalken hoalt wur, dat keem doch meist dries in d‘ Tuun un wur dor ünnerspitt. Dorvan wussen un greuden denn aal de Planten un de Früchten, de as Äteree in de Grund seeten, üm irgendwenn up de Disch tokoamen, un us de Buuk vulltomoaken.

 

Woveel Fäkalbakterin sünd dor woll in d‘ Runnen lopen? Van us Achtersten in d‘ Plumpsklosett, van d‘ Plumpsklo in d‘ Jauchbakk, van d‘ Jauchbakk in d‘ Tuun, van d‘ Tuun in de Tuunfrücht, van de Tuunfrücht in d‘ Äten, van dor in us Buuk un denn har sükk de Kring wäär schloaten. Hett dor ok blods eenmoal een Roadio- ov een Bladdjeminsch een lüütji Reportoasch över moakt?

Ni nich. Wat is us dordör woll nich aal dör de Nöäs goahn.

 Kiekkassens geev dat joa domoals noch nich – tominnst nich föör dat eenfache Volk as Schluurenkino. Wi mussen us noch up us eegens Hand wat infallen loaten.

Infull’n is us denn jümmers wat. Dat wee säker mennichmoal föör de Minschkes üm us to nich alltobestich, oaber liekers – hööcht hett us dat jedermoal düchdich, wenn wi wäär een Annern dorbikräägen harn.

So heel van de Welt ov wesen wi joa nu ok nich. Dat geev joa all dat ole Damproadio.

In de Woahnen, in de noch keen Elektrisch dör een Droaht van buten an d Gäävelmüür in de Huusen keem, dor stunn denn achter jeden „Rundfunkempfänger“ een Bakkbeest van Frachtwoagenakku föör de Bedrijf van de Roadiokist, de bi de wat bäter Lüüd ut Hollt un bi de minner utstaffeerden Familin foaken ut Bakkalit wee.

In achtunveertich, glieks noadem dat neeä Geld as Düütschmark de scheddrige Rijksmark ovlöst har, stunn bi us tomoal een hoagelneeän Holltkasten up de Buddelee. Richtich moi bruunsch un sülvern gliem he us ut de schulich Ekk rut an.

„Grundig“ stunn dor in gülden Bookstoavens anschrääven.

Vördem stunn an disse Stää een düsterschwaarten „Volksempfänger“ mit blods een Sender up sien Band, de man hören kunn – de man bit fiefunveertich hören drüff.

De bruunsche Oadi ut Östriek de har joa vöörtieds dorföör sörcht, dat he in jeden Huushollen in d‘ Grootdüütsch Riek ok good to hörn wee. „Von der Maas bis an die Memel – von der Etsch bis an den Belt“ klung dat denn jümmers in de twalf „Duusend Joahren“ dör jedet Huus.

Bi us wee dries ok foaken wat anners to hörn, wenn us Moder un mien öllsten Broer föör de Kist hukelden un hoast dorinkrupen deen, üm dat see d‘ ok aal mitkreegen, wat dor so an „Woahrheiten“ över Düütschland van Günntsiet de Kanoal, van dat ingelsch Eiland dör de Lüchten fluttern de. Mien Broer wee näämich ok domoals all een heel plietschen Fendt, wenn hüm dat dorüm gung, irgendwat in sien Richt to dreien. He har dat binnerwendige in de Bakkalitkist een bietji up Vördermann bröcht, as he dat nööm.

Noadem denn de Wehrmachtsbüppersten hör Teeken ünner dat Kapitulatschonsverkloaren för dat düütsche Militär sett harn, hett sükk dor joa nümms mehr an keert – in de Tied bit dorhen har dat oaber düchdich in d‘ Ooch goahn kunnt. Mit dodscheeten wesen de bruunschen Broers – ok bi us in de Noaberschkupp – up jederfall fix bi de Hand.

An de ole Kist van „Volksempfänger“ drüssen wi Kinner us denn woll all moal an versöken, mit een bietji an dreien üm moal wat hellerdet ov wat düstered Kroaken ut de Membroan to hörn to kriegen. Dor har denn ok nümms wat dortägen to mulen.

Bi dat niege Roadio dor wee da denn heel wat anners. Ov dat keem, wiel dor in buten in een gülden Schrievtoch „Grundig“ anstunn, or ov dat an de Tasten leech, de dat Deert nu to de Knöpen noch har, or ov dat an de Pries leech, dat dor nümms anners as us Voader ankoamen drüss.

As Teeken van de niege Tied har us Moder dor näämich bi Roadioschoster Backhuus hoast 300 Mark up de Loadendisch henpakken mußt. Wu see dat in de domoalige Tied deichselt hett, dat is mi in groode Deelen vandoagen noch een Roatsel.

Dat niege Roadio dat drüffen wi denn man blods noch van wieden ankieken – un sülvst dat wee föör us Voader denn meist alltoveel, wenn he denn in Huus wee.

Van us Kinner hett sükk denn ok ni nich een troot, dat Wunnerwark ok blods antofoaten. Dor wull woll nümms een Pakk Hau riskeeren

Ikk wee jümmers blied, wenn ikk mien Voader nich in Huus wuss.

 

Wat bruksen wi oaber ok een Roadio. Wi harn doch een moien un langen witten Strand vöör de Huusdör lirgen, glieks bi de School vöör d‘ Diek an de Woaterskant. wi hullen us doch – wenn wi jüüst nich wat anners to beschikken harn – de meiste Tied butendieks up. De groode Düün un de Wischen in Groo un Penner dat wee use Welt. Dor geev dat föör us Kinner soveel to beschikken – wi kunnen dat foaken gannich aal mantjien, un vöör allens reet dat ni ov. Dat geev elker Dach wäär wat anners, wat Neeäs to weeten to kriegen …© ee  

Ewald Eden